Бұл материал 9-сыныптағы география сабақтарында оқу мақсатына жету барысын анықтауға арналған. Тапсырмалар картамен, статистикалық дерекпен, диаграммамен және қысқа географиялық мәтінмен жұмыс істеуді қамтиды. Мұғалім оларды жаңа тақырыпты түсіндіруден кейін, бөлімді бекіту кезінде немесе келесі сабақты жоспарлау үшін жедел кері байланыс құралы ретінде қолдана алады.
Материалдың түрі: қалыптастырушы бағалау (ҚБ/ФО). Бұл тоқсандық жиынтық бағалау емес. Тапсырмалар үлгілік сипатта берілген, сондықтан оқу мақсаттарының коды мен бөлімдердің ретін мектептің қолданыстағы жұмыс бағдарламасымен салыстыру қажет.
Жинақтың тоқсандар бойынша мазмұны
| Тоқсан | Негізгі бөлімдер | Бағаланатын әрекеттер |
|---|---|---|
| 1-тоқсан | Географияны зерттеу тәсілдері; Картография және географиялық деректер базасы; Физикалық география | Зерттеу сұрағын құру, дереккөзді таңдау, картаны оқу, координата мен масштабты қолдану |
| 2-тоқсан | Физикалық география | Табиғи үдерістерді түсіндіру, климаттық және гидрологиялық деректерді салыстыру, себеп-салдарды анықтау |
| 3-тоқсан | Физикалық география; Әлеуметтік география; Экономикалық география | Халық, көші-қон және шаруашылық көрсеткіштерін талдау, аумақтық айырмашылықтарды түсіндіру |
| 4-тоқсан | Экономикалық география; Елтану және саяси география негіздері | Ресурстар мен салаларды орналастыруды негіздеу, елдерді салыстыру, саяси картамен жұмыс |
Қалыптастырушы тапсырманың құрылымы
- Тақырып пен оқу мақсаты. Оқушы орындайтын әрекет нақты көрсетіледі.
- Бағалау критерийі. Нәтижені қандай белгі бойынша бағалау керектігі жазылады.
- Ойлау дағдыларының деңгейі. Білу және түсіну, қолдану немесе жоғары деңгейлі дағды белгіленеді.
- Дереккөз. Карта, кесте, диаграмма, сурет, мәтін немесе бірнеше деректің жиынтығы беріледі.
- Тапсырма. Нұсқаулық қысқа етістіктен басталады: анықтаңыз, салыстырыңыз, есептеңіз, түсіндіріңіз, дәлелдеңіз.
- Дескриптор. Әр тексерілетін әрекет жеке жолмен жазылады.
- Кері байланыс. Оқушының сәтті әрекеті мен келесі қадамы көрсетіледі.
Тапсырма форматтары
Картамен жұмыс
Оқушы географиялық нысанды табады, координатасын анықтайды, шартты белгілерді түсіндіреді немесе екі аумақтың орнын салыстырады. Масштабқа арналған тапсырмада картадағы өлшем, масштаб және нақты қашықтық бір-бірімен логикалық байланыста болуы керек.
Кесте және диаграмма
Сандық дерекпен жұмыс тек ең үлкен немесе ең кіші көрсеткішті табумен шектелмейді. Оқушы өзгеріс бағытын сипаттап, екі көрсеткіштің арасындағы ықтимал байланысты түсіндіреді және қорытындысын дерекпен дәлелдейді.
Географиялық салыстыру
Аймақтарды немесе мемлекеттерді салыстырғанда ортақ өлшемдер алдын ала беріледі: географиялық орны, табиғи ресурс, халық, шаруашылық мамандануы және экологиялық мәселе. Бұл жауаптың жай екі сипаттамадан емес, бірізді салыстырудан тұруына көмектеседі.
Мини-кейс
Қысқа жағдаятта оқушыға нақты проблема ұсынылады: су тапшылығы, көші-қон, өндірісті орналастыру немесе табиғи қауіп. Ол деректерді пайдаланып, себептерді анықтайды, ықтимал салдарды болжайды және бір негізделген шешім ұсынады.
Авторлық тапсырма үлгісі
Тақырып: экономикалық география және өндірісті орналастыру. Мақсат: бірнеше факторды салыстырып, нысан үшін қолайлы орынды негіздеу.
Жағдаят. Кәсіпорынға көп мөлшерде су, тұрақты электр энергиясы және теміржол қажет. А аймағында су қоры мол және теміржол бар, бірақ электр желісін жаңарту керек. Ә аймағында энергия жеткілікті, алайда су алыс және тасымал шығыны жоғары. Б аймағы ірі нарыққа жақын, бірақ табиғи ресурс пен су шектеулі.
- Кәсіпорынды орналастыруға әсер ететін үш факторды атаңыз.
- Әр аймақтың бір артықшылығы мен бір шектеуін кестеге жазыңыз.
- Бір аймақты таңдап, шешіміңізді екі дерекпен негіздеңіз.
- Таңдалған аймақтағы бір ықтимал экологиялық тәуекелді және оны азайту жолын ұсыныңыз.
Дескриптор. Білім алушы:
- орналастыру факторларын дұрыс анықтайды;
- үш аймақтың артықшылығы мен шектеуін ажыратады;
- таңдауын жағдаяттағы кемінде екі дерекпен дәлелдейді;
- экологиялық тәуекел мен оған сәйкес шараны байланыстырады.
Саралау және кері байланыс
Қолдауды қажет ететін оқушыларға карта легендасы, тірек сөздер немесе жауап құрылымы берілуі мүмкін. Қабілеті жоғары оқушыларға қосымша дерек ұсынған дұрыс: мысалы, халық тығыздығы мен су тұтыну көрсеткішін бірге талдау. Саралау кезінде негізгі оқу әрекеті өзгермеуі керек. Бір оқушы дайын кестемен, екіншісі бос кестемен жұмыс істегенімен, екеуі де деректі салыстырып, қорытынды жасайды.
Кері байланыс қысқа және әрекетке бағытталған болғаны тиімді:
- «Картадан нысанды дұрыс анықтадыңыз; енді орналасуын екі географиялық белгімен сипаттаңыз»;
- «Диаграммадағы өзгерісті байқадыңыз; қорытындыны нақты санмен дәлелдеңіз»;
- «Себеп пен салдарды атадыңыз; олардың арасындағы байланысты түсіндіретін сөйлем қосыңыз».
Мұғалімге арналған тексеру парағы
- Тапсырма бір оқу мақсаты бойынша анық дәлел жинай ма?
- Карта мен диаграмма оқуға жеткілікті сапада берілген бе?
- Өлшем бірліктері, масштаб және дерек жылы көрсетілген бе?
- Нұсқаулықта неше әрекет орындау керектігі түсінікті ме?
- Дескрипторлар дайын жауапты ашып қоймай ма?
- Оқушы қорытындысын ұсынылған дерекпен дәлелдей ала ма?
- Нәтижеге қарай келесі сабақта қандай түзету жасалатыны жоспарланған ба?
Қалыптастырушы бағалаудың негізгі құндылығы — балл қоюда емес, оқушының географиялық ойлау тәсілін көруде. Дұрыс құрастырылған қысқа тапсырма мұғалімге картаны оқу, деректі салыстыру немесе себеп-салдарлық байланысты түсіндіру кезеңдерінің қайсысында қолдау қажет екенін көрсетеді.
