ГЛАВНАЯ Образцы планов CОР и СОЧ | ЖБ ҚБ ҚБ Жаратылыстану 6-сынып Қалыптастырушы бағалауға арналған тапсырмалар жинағы

ҚБ Жаратылыстану 6-сынып Қалыптастырушы бағалауға арналған тапсырмалар жинағы

980
0

Қалыптастырушы бағалауға арналған
тапсырмалар жинағы
Жаратылыстану
6-сынып
ЖОБА
Құрметті мұғалім!
Аталған тапсырмалар жинағы білім беру мазмұнын жаңарту аясында мұғалімдерге
көмек құралы ретінде құрастырылды. Бұл мұғалімдердің ұжымдық жұмысының нәтижесі.
Бағалау критерийлері мен дескрипторлары бар тапсырмалар қалыптастырушы бағалауды
өткізуге, сабақты жоспарлауға, ұқсас тапсырмаларды құрастыруға және іріктеп алуға, оқу
мақсатына жетуге қатысты сындарлы кері байланыс беруге көмектесетін үлгі болып
табылады.
Жинақтың ұсынылған сипаты сізге білім алушының қажеттілігі мен мүмкіндігін
есепке ала отырып, тапсырмаларға толықтырулар мен өзгерістер енгізуіңізге, бейімдеуіңізге
мүмкіндік береді.
Қосымша материалдарды (нұсқаулықтар, таныстырылымдар, жоспарлар және т.б.),
форумдағы талқылауларды және бейне нұсқауларды сіз «Назарбаев Зияткерлік мектептері»
ДББҰ smk.edu.kz ресми сайтынан таба аласыз.
Жемісті жұмыс пен шығармашылық табыс тілейміз!
Жинақ негізгі мектеп мұғалімдеріне, әдіскерлерге, критериалды бағалау бойынша
өңірлік және мектеп үйлестірушілеріне, басқа да мүдделі тұлғаларға арналған.
Жинақты дайындау барысында ресурстар (суреттер, мәтіндер, бейне және аудио
материалдар, т.б.) қолжетімді ресми интернет-сайттардан алынды. Жинақ коммерциялық
емес мақсатта құрастырылған.
2
ЖОБА
Мазмұны 1-ТОҚСАН БОЙЫНША ҚАЛЫПТАСТЫРУШЫ БАҒАЛАУ ҮШІН ТАПСЫРМАЛАР ……4
Бөлім 6.1A «Ғылым әлемі» ……………………………………………………………………………………………. 4
Бөлім 6.1В «Адам. Жер. Ғалам» …………………………………………………………………………………….. 7 2-ТОҚСАН БОЙЫНША ҚАЛЫПТАСТЫРУШЫ БАҒАЛАУ ҮШІН ТАПСЫРМАЛАР…..15
Бөлім 6.2А «Заттар және материалдар»……………………………………………………………….. ……….15 3-ТОҚСАН БОЙЫНША ҚАЛЫПТАСТЫРУШЫ БАҒАЛАУ ҮШІН ТАПСЫРМАЛАР…..26
Бөлім 6.3А «Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер»…. Ошибка! Закладка не определена.26
Бөлім 6.3В «Энергия және қозғалыс»……………………. Ошибка! Закладка не определена.32 4-ТОҚСАН БОЙЫНША ҚАЛЫПТАСТЫРУШЫ БАҒАЛАУ ҮШІН ТАПСЫРМАЛАР…..41
Бөлім 6.4А «Экология және тұрақты даму»…………… Ошибка! Закладка не определена.41
Бөлім 6.4В «Әлемді өзгертетін жаңалықтар»………………………………………………………………… 43
3
ЖОБА
1-ТОҚСАН БОЙЫНША ҚАЛЫПТАСТЫРУШЫ БАҒАЛАУ ҮШІН ТАПСЫРМАЛАР
Бөлім 6.1A «Ғылым әлемі»
Тақырып 1.1. Ғылымның рөлі
Оқу мақсаты 6.1.1.1 Жаратылыстану ғылымдарының зерттеу нысандарын
тізіп атау
Бағалау критерийі Білім алушы
• Жаратылыстану ғылымдарының зерттеу нысандарын
атайды
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Білу және түсіну
Тапсырма 1. Жаратылыстану ғылымы нені зерттейді? _______________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ 2. Суреттерге сәйкес зерттеу ғылымының атын жазыңыз.
Дескриптор Білім алушы — зерттеу нысандарын анықтайды; — ғылымдардың аттарын жазады.
4
ЖОБА
Тақырып 1.3. Зерттеуді жоспарлау
Оқу мақсаты 6.1.3.1 Жоспар бойынша зерттеу жұмысын жүргізу
Бағалау критерийі Білім алушы
• Берілген жоспарға сәйкес зерттеу жұмысын
орындайды
Ойлау дағдыларының деңгейі Қолдану
Тапсырма
Табиғатты бақылау құралдарының бірін таңдаңыз. Ол құралмен қалай зерттеу жүргізуге
болатындығын жоспарлаңыз.
Жоспар Зертеудің жүру барысы Зерттеу нәтижесі
бақылау орны
бақылау уақыты
мәліметтер жинау
мәліметтерді
реттеу
қорытынды
шығару
Дескриптор Білім алушы — бақылау орнын анықтайды; — бақылау уақытын белгілейді; — бақылау барысында жиналатын мәліметтерді жазады; — жинаған мәліметтерді реттейді; — қорытынды шығарады; — зерттеудің нәтижесін шығарады.
5
ЖОБА
Оқу мақсаты 6.1.3.2 Қауіпсіз жұмыс жүргізудің жағдайларын анықтау
Бағалау критерийі Білім алушы
• Тәжірибе жасағанда қауіпсіздік ережесінің
маңызын түсініп жазады
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Білу және түсіну
Тапсырма
1 а) Суретте не көрсетілген, өз түсінігіңізді жазыңыз.
б) Тәжірибе жасағанда қандай талаптарды ескеру қажет?
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — суретте көрсетілен жағдаятты сипаттайды; — тәжірибе жасауда қойылатын талаптарды ескереді.
6
ЖОБА
Бөлім 6.1В «Адам. Жер. Ғалам»
Тақырып 2.2. Жер туралы жалпы мағлұматтар
Оқу мақсаты 6.2.2.1 Жер бетіндегі бақыланатын үдерістер мен
құбылыстарды түсіндіру
Бағалау критерийі Білім алушы
• Үдерістер мен құбылыстарды ажыратады
Ойлау дағдыларының деңгейі Білу және түсіну
Тапсырма 1. а) Берілген суреттерден үдерістер мен құбылыстарды ажыратып, кестеге орналастырыңыз.
жел жанартау атқылауы кемпірқосақ табиғаттағы су айналымы
Үдерістер құбылыстар b) Үдеріс пен құбылыстың ұқсастығы мен айырмашылығы неде? ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — үдерістер мен құбылысытарды анықтап, кестеге жазады; — үдеріс пен құбылыстың айырмашылығы мен ұқсастағын
анықтайды.
7
ЖОБА
Тақырып 2.3. Жер қабықтары және олардың құрамдас бөліктері
Оқу мақсаты 6.2.2.2 Жердің қасиеттерін түсіндіру
Бағалау критерийі Білім алушы
• Жер құрылымының қасиетін анықтайды
Ойлау дағдыларының деңгейі Білу және түсіну
Тапсырма
а) Жердің пішіні мен мөлшерін сипаттаңыз.
_____________________________________________________
_____________________________________________________
_____________________________________________________ b) Жер пішінінің тіршілікке әсерін жазыңыз.
_____________________________________________________
_____________________________________________________
_____________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — жердің пішіні мен мөлшерін түсіндіріп жазады; — жер пішінінің тіршілік үшін маңызын анықтайды.
8
ЖОБА
Тақырып 2.4. Жердегі тіршілік
Оқу мақсаты 6.2.4.2 Жерде адамның өмір сүруінің қазіргі
шарттарын бағалау
Бағалау критерийі Білім алушы
• Жердегі адам өмірінің қазіргі шарттарын
саралайды
Ойлау дағдыларының деңгейі Жоғары деңгей дағдылары
Тапсырма
Табиғаттың жойылуы – адамзаттың жойылуына алып келетіні белгілі.
Адамның табиғатқа әсеріне баға беріңіз.
а) Адам үшін табиғаттың маңызы неде? ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ b) Адамның әрекетінен өзгерген табиғи орта элементтеріне мысал келтіріңіз. ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________
с) Адамдардың табиғатқа оң әсері табиғаттың жойылуын тоқтатуға септігін тигізе ме? (1 дәлел жазыңыз). ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ d) Жасанды тіршілік ортасы, адамдардың табиғатқа оң әсеріне мысал бола ала ма? (1 мысал келтіріңіз). ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — адамның табиғатқа әсерін анықтайды; — адамдардың табиғатқа оң әсерін сипаттайды; — табиғаттың жойылуын тоқтатуға адамдардың жасаған оң
әсерін дәлелдейді; — жасанды тіршілік ортасының табиғатқа тигізетін оң әсеріне
мысал келтіреді.
9
ЖОБА
Тақырып 2.5 Жер бетін бейнелеу тәсілдері
Оқу мақсаты 6.2.5.2 Шартты белгілерді пайдаланып, географиялық
карталарды оқу
Бағалау критерийі
Ойлау деңгейінің
дағдылары
Білім алушы
• Карталарды мазмұнына және масштабына қарай жіктейді
• Шартты белгілерді ажыратады
Қолдану
Тапсырма
Атласты қолданып, карталардың түрлерін талдаңыз.
Атластағы карта
түрлері
Мазмұны
бойынша
Не бейнеленген?
(шартты
белгілерін
қойыңыз)
Масштабы / ірі,
орташа, ұсақ
Дүниежүзінің
физикалық картасы
Дүниежүзінің климат
картасы
Дескриптор Білім алушы — карталардың мазмұнын көрсетеді; — берілген карталардың шартты белгілерін көрсетеді; — картаның масштабын анықтайды.
10
ЖОБА
Оқу мақсаты 6.2.5.4 Географиялық координаталарды анықтау
Бағалау критерийі Білім алушы
• Глобусқа жүргізілген сызықтарды анықтайды
• Картадан географиялық координаталарды
анықтау жолдарын көрсетеді
Ойлау дағдыларының деңгейі Қолдану
Тапсырма
а) Суретте не бейнеленген, аттарын жазыңыз.
_________________ _________________ _________________ b) Дүниежүзінің жарты шарлар картасын қолданып, берілген координаталар бойынша
географиялық нысандарды анықтаңыз. a) 43˚с.е.,76˚ш.б ______________ b) 27˚о.е., 109˚ш.б ______________ c) 32˚о.е., 70˚ш.б ______________ d) 51˚ с.е.,71˚ш.б ______________
Дескриптор Білім алушы — берілген суреттердің аттарын жазады; — картадан координаталар бойынша географиялық нысандарды
анықтайды.
11
ЖОБА
Тақырып 2.6 Материктер мен мұхиттар
Оқу мақсаты 6.2.6.1 Жоспар бойынша материктер мен олардың
физикалық-географиялық аймақтарының табиғат
ерекшеліктерін анықтау
Бағалау критерийі Білім алушы
• Жоспарды қолданып, материктің физикалық
географиялық жағдайын сипаттайды
Ойлау дағдыларының деңгейі Қолдану
Тапсырма
Төмендегі жоспар бойынша Африканың физикалық картасын қолданып, кескін картаға
құрлықтың физикалық-географиялық аймақтарын белгілеп, ерекшеліктерін жазыңыз.
Материктің географиялық орны__________________________________________________
Материктің шеткі нүктелерінің координаталары____________________________________
Физикалық-географиялық аймақтарын кескін картада белгілеңіз.
Ерекшеліктері_________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — материктің географиялық орнын анықтайды; — материктің шеткі нүктелерінің координаттарын анықтайды; — физикалық-географиялық аймақтарын кескін картада көрсетеді; — материктің ерекшелігін жазады.
12
ЖОБА
Тақырып 2.7 Халық географиясы
Оқу мақсаты 6.2.7.1 Халықтың қоныстану заңдылықтарын анықтау
Бағалау критерийі Білім алушы
• Халықтың қоныстануына әсер ететін
факторларын талдайды
Ойлау дағдыларының деңгейі Білу және түсіну
Тапсырма
Картаға қарап төмендегі сұрақтарға жауап беріңіз.
 Неліктен планетаның тұрғындары біркелкі таралмаған?
 Халықтың бұлай орналсуы жер бетіне, климатқа, табиғи ресурстарға және т.б. қалай
әсер етеді? ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — халықтың біркелкі таралмауының себебін жазады; — халықтың біркелкі орналаспауының әсерін анықтайды.
13
ЖОБА
Оқу мақсаты 6.2.7.2 Халық тығыздығының көрсеткіштеріне баға
беру
Бағалау критерийі Білім алушы
• Халық тығыздығын анықтап, көрсеткіштерін
талдайды
Ойлау дағдыларының деңгейі Жоғары деңгей дағдылары
Тапсырма
Халықтың тығыздығы бұл 1 км2 тұратын адам саны. Халық тығыздығын анықтау үшін,
тұрғындар санын олар мекендеп отырған жер ауданына бөлуіміз керек.
а. Төмендегі елдердің халық тығыздығын есептеңіз.
Мемлекет Халқы(млн) Жер көлемі км² Тығыздығы км²
Монако 38 066 2.02
Бангладеш 156 951 230 143 998
Монголия 3 086 918 1 564 116
Аустаралия 7 692 024 22 262 501 b. Аталған елдерде халық тығыздығы не себепті әркелкі?
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________ c. Бұл елдегі халық санын қысқартуға немесе өсіруге бола ма? Өз ойыңызды жазыңыз.
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — елдердің халық тығыздығын есептейді; — халық тығыздығы көрсеткіштерінің себептерін анықтайды; — елдердегі халық саны көрсеткішін бағалайды.
14
ЖОБА
2-ТОҚСАН БОЙЫНША ҚАЛЫПТАСТЫРУШЫ БАҒАЛАУ ҮШІН ТАПСЫРМАЛАР
Бөлім 6.2А «Заттар және материалдар»
Тақырып Заттардың құрылысы мен қасиеттері
Оқу мақсаты 6.3.1.1 Атом мен молекулаларды, қарапайым және
күрделі заттарды айыра білу
Бағалау критерийі Білім алушы
• Қарапайым және күрделі заттарды анықтайды
• Атом мен молекуланы ажыратады
Ойлау дағдыларының деңгейі Қолдану
Тапсырма
1. Суретке мұқият қараңыз.
(а) Әріптермен белгіленген қарапайым және күрделі заттар берілген. Осы берілген заттарды
қарапайым және күрделі заттарға жіктеңіз.
№ Қарапайым заттар Күрделі заттар 123 (b) Қарапайым және күрделі заттар терминін сипаттаңыз.
(с) Атом және молекуланың анықтамасын жазыңыз.
Дескриптор Білім алушы — қарапайым және күрделі заттарды анықтайды; — қарапайым және күрделі заттар терминін анықтайды; — атом және молекула терминіне анықтама береді.
15
ЖОБА
2. Заттарды жіктеңіз. 1. Кальций 4. Мыс 7.Су
2. Ас тұзы 5. Натрий 8. Күкірт
3. Темір сульфиді 6. Фосфор 9. Алтын
3. Төменде берілген кестені сәйкес келетін әріптермен толтырыңыз.
А) Қарапайым заттар Б) Күрделі заттар 1 2 3 4 5 6 7 8 9
Дескриптор Білім алушы — қарапайым заттарды анықтайды; — күрделі заттарды анықтайды.
4. Төменде бірнеше элементтің формулалары берілген.
He H2 P4 Cu Cl2 Pt Na Fe a) Қайсысы элемент болып табылады? b) Осы элементтердің атауын атаңыз. c) Қайсысы молекула болып табылады? d) Атом мен молекуланың бір ұқсастығын бір айырмашылығын көрсетіңіз.
Дескриптор Білім алушы — элементті анықтайды; — элемент атауын жазады; — молекуланы анықтайды; — атом мен молекула ұқсастығын атайды; — атом мен молекула айырмашылығын атайды.
16
ЖОБА
Дескриптор Білім алушы — ядро құрамына кіретін бөлшектердің белгісін көрсетеді; — ядро құрамына кіретін бөлшектердің зарядын көрсетеді; — ядро құрамына кіретін бөлшектердің атомда орналасуын сипаттайды.
Оқу мақсаты 6.3.1.2 Атомның негізгі бөлшектерін және олардың
орналасуын сипаттау
Бағалау критерийі Білім алушы
• Атомның құрамына кіретін негізгі бөлшектерді
атайды және орналасу ретін көрсетеді
• Негізгі бөлшектерді ажыратады
Ойлау дағдыларының деңгейі Қолдану
Тапсырма
1. Суретке мұқият қараңыз.
(а) Суреттен атомның құрамына кіретін бөлшектерді анықтап, көп нүктенің орнына
жазыңыз.
Дескриптор Білім алушы — атомның құрамына кіретін бөлшектерді атайды; — ядро құрамына кіретін бөлшектерді сипаттайды.
2. Төменде берілген кестеге субатомды бөлшектерге сипаттама бере отырып, кестені
толтырыңыз.
Субатомды
бөлшек
Белгіленуі Заряды Атомда орналасуы
протон
электрон
нейтрон
17
ЖОБА
Оқу мақсаты 6.3.1.3 Заттардың қасиеттерін (балқу және қайнау
температураларын) сипаттау
Бағалау критерийі Білім алушы
• Бөлшектер теориясы тұрғысынан заттардың
балқу және қайнау температурасын көрсетеді
• Заттың агрегаттық күйінің өзгеруіне
байланысты жүзеге асатын процестерді атайды
Ойлау дағдыларының деңгейі Қолдану
Тапсырма 1. Суретке мұқият қараңыз.
(а) Суретте судың буға және мұзға айналуы көрсетілген, осы кезде жүзеге асатын
процестерді атап, көп нүктенің орнына жазыңыз. (b) Судың балқу және қайнау температурасын көрсетіңіз:
Балқу температурасы: _______0С.
Қайнау температурасы: _______0С.
(с) Су мұзға немесе буға айналғанда молекуланың массасы мен молекула өзгереді ме?
Жауабыңызды түсіндіріңіз. ___________________________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — қарапайым және күрделі заттарға жіктейді; — қарапайым және күрделі заттар терминін сипаттайды; — атом және молекуланың терминіне анықтама береді.
18
ЖОБА 2. Суретке мұқият қараңыз.
(а) Нөмірленген үш колбадағы заттардың агрегаттық күйін анықтаңыз. 1. ________________ 2. ________________ 3._________________ (b) Осы үш колбадағы заттардың балқу және қайнау температуралары қандай болады?
Жауабыңызды бөлшектер теориясы тұрғысынан түсіндіріңіз.
(с) Сұйықтар мен газдардың қандай ортақ қасиеттері бар?
Дескриптор Білім алушы — агрегаттық күйіне байланысты қайнау температурасын атайды; — агрегаттық күйіне байланысты балқу температурасын атайды.
19
ЖОБА
Тақырып Заттардың жіктелуі
Оқу мақсаты 6.3.2.3 Бейтараптандыру үдерісін түсіндіру
Бағалау критерийі Білім алушы
•Табиғи қышқылдар мен сілтілерді ажыратады
•Зерттеу жүргізе отырып, бейтараптану үдерісін
зерттейді
• Табиғи қышқылдармен жүретін бейтараптану
реакциясын тәжірибе жүргізе отырып
сипаттайды
Тапсырма
1. а) Сілтілерге тән қасиетті көрсетіңіз:
А) қышқылтым дәмі бар
В) жағымсыз иісі бар
С) қолмен ұстағанда сабындалады. (b) Әрбір заттың өзінің әрекеттесу ортасы бар.
(і) Табиғи қышқылға екі мысал келтіріңіз. ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________
(іі) Табиғи сілтілерге екі мысал келтіріңіз. ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________
2. Үй жағдайында жүргізілетін эксперимент. Суретте берілген тәжірибені жүргізіңіз.
Ашыған орамжапырақ сөлі, лимон қышқылы, айранның ас содасының арасында
жүретін бейтараптану реакциясы.
Айран Ашыған орамжапырақ Лимон қышқылы
Сіздерге жұмысты жүргізу үшін: тамшуыр, ашыған орамжапырақ сөлі, лимон қышқылы,
айран қажет.
Қауіпсіздік ережесі
Тәжірибені жүргізу үшін сіздерге заттардың азғана мөлшері қажет;
Заттардың киімге, теріге, көздеріңе тиіп кетуінен сақтаныңыздар.
Жеке ыдыстарға аз ғана ашытылған орамжапырақ сөлін, лимон қышқылын және айранды
құйыңыз. Лимон қышқылын еріту үшін үстіне су құйыңыз.
20
ЖОБА a) Тәжірибеден күтілетін нәтижені болжаңыз. ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ b) Әрбір ыдысқа қасықпен ас содасының азғана мөлшерін қосыңыз.
Не байқалады? ________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________
с) Өз бақылауыңызды сипаттаңыз. ________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — сілтілерге тән қасиетті көрсетеді; — табиғи қышқылдарға екі мысал келтіреді; — табиғи сілтілерге екі мысал келтіреді; — қауіпсіздік ережесін сақтай отырып, зерттеу жүргізеді; — бейтараптану реакциясын практикалық тұрғыда сипаттайды; — өз бақылауына қорытынды жасайды.
21
ЖОБА
Оқу мақсаты 6.3.3.1 Жасанды материалдардың артықшылықтары мен
кемшіліктерін анықтау
Бағалау критерийі Білім алушы
• Жасанды материалдардың пайдасы мен зиянын
сипаттайды
Ойлау дағдыларының деңгейі Қолдану
Тапсырма
Суретке мұқият қараңыз.
(а) Суреттен жасанды материлдарды теріп көрсетіңіз: ________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ (b) Суреттен табиғи материалдарды теріп көрсетіңіз: ________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________
(с) Жасанды материалдарды қолданудың артықшылығын сипаттаңыз. ______________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ (d) Жасанды материалдарды қолданудың кемшілігін сипаттаңыз. Жауабыңызды түсіндіріңіз.
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — жасанды материалдарды көрсетеді; — табиғи материалдарды көрсетеді; — жасанды материалдардың артықшылығын сипаттайды; — жасанды материалдардың кемшіліктерін сипаттайды.
22
ЖОБА
Тақырып Заттардың пайда болуы мен оларға қол жеткізу
Оқу мақсаты 6.3.3.2 Тұрмыстық химия өнімдерін қолдану саласын
және оларды қауіпсіз қолдану ережелерін түсіндіру
Бағалау критерийі Білім алушы
•Тұрмыстық химия өнімдерінің пайдасы мен
зиянын көрсетеді
Ойлау дағдыларының деңгейі Қолдану
Тапсырма
(а) Суретте күнделікті өмірде кеңінен қолданылатын тұрмыстық химия өнімдері берілген.
Осы өнімдерді қолдану барысында қауіпсіздік шараларын сақтамау қандай қауіпті жағдай
туғызуы мүмкін. Мысал келтіріңіз. _____________________________________________________________________________ (b) Тұрмыстық химия өнімдерін орынсыз қолдану қоршаған орта мен адам ағзасына
қандай зиянды әсер туғызуы мүмкін. Мысал келтіріңіз. ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — тұрмыстық химия өнімдерін қолдануда қауіпсіздік шараларды
сақтамаудан туындайтын зиянды әсерді сипаттайды; — тұрмыстық химия өнімдерін орынсыз қолданудан туындайтын
зиянды әсерлі мысал келтіріп, сипаттайды.
23
ЖОБА
Оқу мақсаты 6.3.3.4 Қазақстандағы пайдалы қазбаларды өндеудің
ірі орталықтарын атау және көрсету
Бағалау критерийі Білім алушы
• Пайдалы қазбаның ірі орталығын атайды
• Ірі орталықтарды картадан көрсетеді
• Кен құрамындағы металды анықтайды
Ойлау дағдыларының деңгейі Білу және түсіну
Тапсырма
а) Мыс кендерінің – табиғи минералдары құрамында мыстың мөлшері едәуір
болғандықтан, одан металды бөліп алу экономикалық жағынан тиімді. ҚР картасынан
Қазақстанның мыс кенінің қайда өндірілетінін көрсетіңіз? b) «Минерал» деген термин латын тілінде “минера” — кен деген мағынада қолданылады.
Металдар жер қыртысында көбінесе қосылыс түрінде кездеседі. Жер қыртысында
металдарды алуда кездесетін үш минералды жазып, олардан алынатын металды көрсетіңіз:
Кен Кен құрамында кездесетін металл
с) Сіз қалай ойласыз? Неліктен пайдалы қазбаларды шекті мөлшерде қолдану қажет? Өз
пікіріңізді білдіріңіз. ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — картадан металл кен орнын көрсетеді; — табиғи минералдардың үшеуінің атауын жазады; — мысалға алған минералда кездесетін металдарды көрсетеді; — пайдалы қазбалардың сарқылатынын сипаттайды.
24
ЖОБА
Оқу мақсаты 6.3.3.5 Пайдалы қазбалардың өндірілуі мен
өңделінуінің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру
Бағалау критерийі Білім алушы
•Қазақстандағы кен орындарын, минералды
және табиғи ресурстардың өндірілуін сипаттайды
•Кен өндірудің қоршаған ортаға әсерін баяндайды
Ойлау дағдыларының деңгейі Жоғары деңгей дағдылары
Тапсырма 1. а) Қазақстанда кең көлемде өндірілетін табиғи ресурсқа мысал келтіріп, оның
өндірілуін сипаттаңыз. ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ b) Кез келген кен өндіру процессінің қоршаған ортаға әсерлері бар. Металл кен орнын
қазып алғанда қоршаған ортаға әсерін сипаттаңыз.
і) Оң әсері: ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________
іі) Теріс әсері: ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________
ііі) Ұсыныс (Теріс әсерлерді жою жолдары): ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — Қазақстандағы ірі кен орындарын анықтап және өндірілуін
сипаттайды; — кен орындарын қазған кезде қоршаған ортаға тигізетін оң
әсерін атайды; — кен өндірудің қоршаған ортаға теріс әсерін атайды; — теріс әсерді жою жолдарын ұсынады.
25
ЖОБА
3-ТОҚСАН БОЙЫНША ҚАЛЫПТАСТЫРУШЫ БАҒАЛАУ ҮШІН ТАПСЫРМАЛАР
Бөлім 6.3А «Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер»
Тақырып 6.3 Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер
Оқу мақсаты 6.4.2.1 Жасуша компоненттерін анықтау
Бағалау критерийі Білім алушы
• Жасушаның негізгі құрылымдарын атайды
• Жануар және өсімдік жасушасының құрылыс
ерекшеліктерін салыстырады
• Жануар және өсімдік жасушасының қызметін анықтайды
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Білу және түсіну
Тапсырма
1. Өсімдік жасушасының сызбасы берілген.Сызбаны пайдаланып, А-D әріптерімен белгіленген
құрылымдарды атаңыз.
А____________________________ C_____________________________________
В____________________________ D_____________________________________
2. Сызбада жануар және өсімдік жасушаларының жасуша жарғақшалары көрсетілген.
(а) Кескінге екі жасушаға да тән құрылымды салыңыз. (b) Өсімдік жасушасына тән құрылымның атқаратын қызметін анықтаңыз. (2 кем емес). _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — жасуша құрылымдарын атайды; — сызбадан өсімдік және жануар жасушасына тән құрылымдарды белгілейді
(салады); — өсімдік жасушасына тән қызметтерді анықтайды.
Жануар
жасушасы
Өсімдік
жасушасы
26
ЖОБА
Оқу мақсаты 6.4.2.2 Тірі ағзаларға тән үдерістерді түсіндіру
Бағалау критерийі Білім алушы
• Тірі ағзаларға тән үдерістерді анықтайды
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Білу және түсіну
Тапсырма
Шыбынжұт-Солтүстік Коралинаның батпақты аудандарында өсетін паразит өсімдік. Түрі
өзгерген жапырақ тақталарында арнайы аулағыш апарат бар. Өсімдікке бунақденелілер
келіп қонғанда жапырақ тақташасында орналасқан сезгіш талшықтардың әсерінен жапырақ
тақташасы жабылып қалады. Сезгіш талшықтары жабылып қалу үшін оларға 2 рет
механикалық әсер етілуі қажет. Содан кейін жапырақ тақташасындағы арнайы жасушалар
шырыш бөледі. Біраз уақыттан кейін бунақдененің тек сыртқы жабыны қалады.
(а) Мәтінде тірі ағзаға тән қандай қасиеттер сипатталады? _______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________ (b) Айтылған қасиеттерге анықтама беріңіз.
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — тірі ағзаларға тән үдерістерді түсіндіреді — мәтіннен тірі ағзаларға тән үдерістерді анықтайды (зат
алмасу,қорытылу,бөліп шығару,тітіркену,өзін-өзі реттеу) — тірі ағзаға тән қасиеттерге анықтама береді.
27
ЖОБА
Оқу мақсаты 6.4.2.2 Тірі ағзаларға тән үдерістерді түсіндіру
Бағалау критерийі Білім алушы
• Тірі ағзаларға тән үдерістерді түсіндіреді
Ойлау дағдыларының деңгейі Білу және түсіну
Тапсырма
1. Cызбада берілген тірі ағзаларға тән қасиеттерді атаңыз және анықтама беріңіз.
Тірі ағза қасиеті Анықтама
А_________________
_________________
B
__________________
_________________
1 2 3
28
ЖОБА
2. Сызбада берілген тәжірибеге назар аударыңыз.
№1 және 2-сынауықтарда ізбес суы бар.
Колба арқылы ауа ағысы жіберіледі. 1. (a) Біраз уақыттан кейін 1, 2-сынауықтарда ізбес суы қалай өзгереді?
_______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________ (b) Не себепті ізбес суының түсі өзгерді? _______________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________ (c) Бұл құбылыс қалай аталады?
_______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — тірі ағзаларға тән қасиеттерді анықтайды; — А- В — қасиеттерді атайды,анықтама береді; — өсімдіктердің тітіркенуін түсіндіреді; — жануарлардың тыныс алуы үрдісі нәтижесінде бөлінетін газды және
оның түсінің не себепті өзгеретініне сараптама жасайды.
29
ЖОБА
Оқу мақсаты 6.4.2.3 Ағзалардың қоректену типтерін ажырату
Бағалау критерийі Білім алушы
• Ағзалардың қоректену типтерін анықтайды
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Білу және түсіну
Тапсырма
Сызбада ағзалар берілген.
(а) Тірі ағзаларға тән қоректену
типтерін атаңыз.
_______________________________
_______________________________
_______________________________
_______________________________
_______________________________
_______________________________
_______________________________
_______________________________
_______________________________
(b) Қоректену типтерін
сипаттаңыз. _________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
___________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
(c) Сызбада берілген ағзаларға тән қоректену типін анықтаңыз.
Жауабыңызды кестеге жазыңыз:
Қоректену типі
Дескриптор Білім алушы — ағзаларға тән қоректену типін анықтайды; — қоректену типтеріне анықтама береді; — сызбадан автотроф ағзаны ажыратады; — сызбадан гетеротроф ағзаны ажыратады.
30
ЖОБА
Оқу мақсаты 6.4.2.5 Азық-түлік өнімдеріндегі органикалық заттардың
болуын тестілеу
Бағалау критерийі Білім алушы
• Азық-түлік өнімдеріндегі органикалық
заттарды анықтайды
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Қолдану
Тапсырма 1. (а) Оқушы мектеп асханасынан таңғы ас ішті. Таңғы ас мәзірінде астық дақылдарынан
тұратын ботқа, сүт және жаңғақ болды. Биология сабағында мұғалім оқушыға осы
тамақтардың құрамында қандай органикалық заттар бар екенін анықтауды тапсырды.
Оқушы әр азықпен тәжірибе жүргізді. Тәжірибенің жағдайын сипаттаңыз және оқушы әр
тәжірибеде не байқады?
Жауабыңызды кестеге жазыңыз.
Азық түлікте органикалық заттарды анықтау тәжірибесі
Азық түлік Тәжірибе жағдайы/
реактивтер
Байқалған құбылыс 1. Ботқа 2. Сүт 3. Жаңғақ (b) Жұмысты қорытындылаңыз: _______________________________________________
Дескриптор Білім алушы — көмірсуларды анықтаудың шартын атайды; — нәруыздарды анықтаудың шартын атайды; — майларды анықтаудың шартын атайды; — көмірсуларды анықтаудағы байқау құбылысын сипаттайды; — нәруыздарды анықтаудағы байқау құбылысын сипаттайды; — майларды анықтаудағы байқау құбылысын сипаттайды; — алынған нәтиже бойынша қорытынды жасайды.
31
ЖОБА
Бөлім 6.3В «Энергия және қозғалыс»
Тақырып 6.3 Энергия және қозғалыс
Оқу мақсаты 6.5.2.3 Адам қаңқасының құрылысын сипаттау
Бағалау критерийі Білім алушы
• Адам қаңқасының бөлімдерін анықтайды
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Білу мен түсіну
Тапсырма
Сызбада адам қаңқасының сүйектері берілген. .
(а) Бұл сүйектер адам қаңқасының қай бөлімін құрайтынын анықтаңыз? _______________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________ (b) J әрпімен берілген сүйекті атаңыз. _______________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________
(с) Сызбадағы адамның қол сүйектерін атаңыз.
(а) Берілген сүйектер мен қаңқаның бөлімі арасындағы сәйкестікті анықтаңыз.
№ Қаңқаның бөлімдері Сүйектердің атауы I Тұлға қаңқасы 1.омыртқа жотасы; 2.білезік; 3.тоқпан жілік; 4.төс II Қол қаңқасы сүйегі; 5.алақан сүйектері; 6.кәрі жілік; 7.маңдай;
А
В
С
D
A________________________
B _______________________
C _______________________
D _______________________
32
ЖОБА III Бассүйек қаңқасы 8.шүйде; 9 үстіңгі және астыңғы жақ сүйектері;
10.самай сүйектері; 11.иық белдеуі; 12.қабырғалар.
Жауап кестесі:
Тұлға қаңқасы
Қол қаңқасы
Бассүйек қаңқасы
Дескриптор Білім алушы — сызбадағы сүйектер адам қаңқасының қай бөлігіне сәйкес келетінін
анықтайды; — адамның қол сүйектерін атайды; — аталған сүйектер мен қаңқаның бөлігі арасындағы сәйкестікті
анықтайды.
33
ЖОБА
Оқу мақсаты 6.5.2.4 Бұлшық еттің құрылысын сипаттау
Бағалау критерийі Білім алушы
• Бұлшық еттің құрылысын сипаттайды
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Білу және түсіну
Тапсырма 1. Диаграммада қолдың негізгі бұлшықеттері көрсетілген.
(а) 3 санымен берілген бұлшықетті атаңыз. _______________________________________ _______________________________________ _______________________________________ ___________________________________ (b) Oсы бұлшық еттің құрылысын сипаттаңыз. _______________________________________ _______________________________________ _______________________________________ ______________________________________ (c) Aтқаратын қызметін анықтаңыз. Бұлшық еттің қасиетін анықтаңыз. _______________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________ (d) Сызбада адамның ішкі мүшелері берілген. Осы мүшелерде (1-3) кездесетін бұлшықет
түрін анықтаңыз. (e) Адамның ішкі мүшелерінде (1-3) кездесетін бұлшықет түрі________________________ (f) Қандай қасиетіне байланысты бұлшықет осы мүшелерде кезедеседі?_________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — сызбадан бұлшықет түрін анықтайды; — бұлшықеттің атқаратын қызметін анықтайды; — бұлшықеттің қасиетін анықтайды; — сызбада берілген мүшелердегі бұлшықет түрін анықтайды; — сызбада берілген мүшелердегі бұлшықеттің қасиетін анықтайды.
1 2
34
ЖОБА
Тақырып Энергия түрлері мен көздері
Оқу мақсаты 6.5.1.1 Энергия көздерін атау 6.5.1.2 Энергияны шығарумен және оның жұтылуымен
байланысты үдерістерді атау және мысалдар келтіру
Бағалау критерийі Білім алушы
• Энергияның түрленуін ажыратады
• Жаңартылған энергия көздерін анықтайды
Ойлау дағдыларының деңгейі Білу және түсіну
Тапсырма
1. Төменде берілген құрылғылардың әрқайсысы жұмыс жасау кезінде белгілі бір энергия
қорын жоғалтады. Өндірілетін және шығындалған энергия түрін анықтаңыз.
Құрылғы Өндірілетін энергия Шығындалатын энергия
Миксер (тағамдарды
араластырғыш)
Машина қозғалтқышы
Спирт шамы
Үстел шамы
Дескриптор Білім алушы — өндірілетін энергия түрін анықтайды; — шығындалатын энергия түрін анықтайды.
2. Қазіргі кезде «жаңартылған энергия көзі» деген ұғым жиі қолданылады. a) Қандай энергия көздері жаңартылған деп аталатындығын түсіндіріңіз. b) Кестеде берілген тізімнен жаңартылған энергия көзіне жататындарын белгілеңіз.
Энергия көзі Жаңартылған энергия көзі
Тас көмір
Күн
Жел
Ағаш
Уран
Дескриптор Білім алушы — жаңартылған энергия көзіне түсінік береді; — жаңартылған энергия көздерін анықтайды.
35
ЖОБА
Оқу мақсаты 6.5.1.3 Электр энергиясының бірлігін атау
6.5.1.4 Электр энергиясының құнын есептеу
Бағалау критерийі Білім алушы
• Электр энергиясының мәнін анықтайды
• Электр энергиясының құнын есептейді
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Білу және түсіну
Қолдану
Тапсырма
1. Пәтер иесі 1 кВт сағ. тұтынған электр энергиясы үшін 9,61 теңге төлейді. Бір айға 1200
теңге төленген болса, тұтынған энергияны анықтаңыз.
2. Қуаты 100 Вт электр шамы 1 ай бойы (30 күн) тәулігіне 8 сағаттан жанған. a) Тұтынылған энергия шамасын есептеңіз. b) Тұтынылған энергияның құнын есептеңіз. (Тариф бойынша 1 кВтсағ энергияның құны 8
теңге)
Дескриптор Білім алушы — тұтынылған энергия мәнін есептейді — энергия мәнін өлшем бірлігін көрсетіп жазады — электр энергиясының құнын есептейді
3. Жел турбинасымен жүргізілген тәжірибенің нәтижесі туралы мәлімет берілген.
Жел жылдамдығы Кестеде, км/сағ Өндірілген электр энергиясы, кВтсағ 10 85 20 163 30 232 40 325 a) Жел жылдамдығы қалай өзгерді? b) Электр энергиясы желдің жылдамдығына қалай тәуелді?
Дескриптор Білім алушы — жел жылдамдығының қалай өзгергенін анықтайды; — электр энергиясы мен жел жылдамдығы арасындағы тәуелділікті
сипаттайды.
36
ЖОБА
Оқу мақсаты 6.5.2.1 Қозғалыстың салыстырмалылығына мысалдар
келтіру және түсіндіру
Бағалау критерийі Білім алушы
• Қозғалыстың салыстырмалық принципін
қолданады
• Салыстырмалық принципі бойынша денелер
қозғалысын анықтайды
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Қолдану
Тапсырма
Берілген суреттен анықтаңыз: 1. Қай денелерді санақ денесі ретінде алуға болады? 2. Алынған санақ денесіне қатысты уақыт өтуімен қай денелер қозғалыста, қайсысы
тыныштықта болады? 3. Екі автокөлік (сары және көк) бір-біріне қатысты қозғалады деп айтуға болады ма? Өз
жауабыңызды дәлелдеңіз.
Дескриптор Білім алушы — санақ денесін таңдайды; — салыстырмалық принципін қолданып, денелердің қозғалыс
күйін анықтайды; — автокөліктер қозғалысы туралы қорытынды жасайды.
37
ЖОБА
Оқу мақсаты 6.5.2.2 Қатты денелер, сұйықтар мен газдардың қысымдарын
айыра білу
Бағалау критерийі Білім алушы
• Қатты дене мен сұйық қысымы неге тәуелді екенін
анықтайды
• Газ қысымы қалай пайда болатынын түсіндіреді
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Қолдану
Тапсырма
Сурет бойынша сұрақтарға жауап беріп, өз жауабыңызды түсіндіріңіз. 1) Ыдыс суға толған сайын қысымы қалай өзгереді? 2) Поршень төмен қозғалғанда қысымы қалай өзгереді? 3) Жүк астындағы тірек өзгергенде, жүктің жазықтыққа түсіретін қысымы өзгереді ме? 4) Қатты денелер қысымының сұйық пен газ қысымынан айырмашылығы қандай?
Дескриптор Білім алушы — сұйық қысымы өзгерісін анықтайды; — газ қысымының неге тәуелді екенін түсіндіреді; — қатты дене қысымы қалай өзгеретінін анықтайды; — қатты денелер қысымының сұйықтар мен газдан өзгешелігін
түсіндіреді.
сұйық газ қатты дене
38
ЖОБА
а
Оқу мақсаты 6.5.2.6 Тиісті құралдарды қолдана отырып, атмосфералық
және артериялық қысымды өлшеу және қорытынды жасау
Бағалау критерийі Білім алушы
• Атмосфералық құралды өлшеу құралын
қолданады
• Артериялық қысымды өлшеуге арналған
құралдың жұмыс жасау принципін түсіндіреді
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Қолдану
Тапсырма
1. Кестені толтырыңыз.
Құралдың аталуы Қолданылу мақсаты Қолданылу саласы
аb
2. Аспаптың көрсетуін анықтап, жазыңыз.
Дескриптор Білім алушы — атмосфералық қысымды өлшеу құралын сипаттайды; — артериялық қысымды өлшеуге арналған құралды сипаттайды; — артериялық және атмосфералық қысымды өлшеу құралдарының
көрсетуін анықтайды.
b
39
ЖОБА
4-ТОҚСАН БОЙЫНША ҚАЛЫПТАСТЫРУШЫ БАҒАЛАУ ҮШІН ТАПСЫРМАЛАР
Бөлім 6.4А «Экология және тұрақты даму»
Бөлім/ Тақырып 6.4 Экология және тұрақты даму
Оқу мақсаты 6.6.1.1 Экожүйе құрамдас бөліктерінің өзара
байланысын график түрінде көрсету және түсіндіру
Бағалау критерийі Білім алушы
• Экожүйе құрамдас бөліктерін сипаттайды
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Қолдану
Тапсырма
1. Сызбада берілген экожүйедегі ағзалардың арасындағы қарым қатынасты анықтаңыз. Ол
үшін,егер бір ағза екінші ағзаны қорек ретінде пайдаланса, сол ағзадан бастап бағдаршалар
жүргізіңіз. (№1үлгіде көрсетілгендей).
(а) Жүргізген бағдаршаларыңызды пайдаланып, кестені толтырыңыз. A) өндірушілер (Producers) B) шөп қоректі (Herbivores) C) ет қоректі (Carnivores) D) қорек талғамайтын (Omnivores)
2. Сызбаға назар аударыңыз. Жануар тіршілігін жойғанда оның денесіндегі энергия
ыдыратушылардың іс әрекеті нәтижесінде босап шығады.
40
ЖОБА
(а) Шөптің энергиясы жануар ағзасына қалай өтетінін түсіндіріңіз. ______________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________
b) Осы үрдіске қатысатын микроағзалардың бір тобын атаңыз. ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________
Дескриптор Білім алушы — сызбада экожүйе компоненттері арасындағы қарым-қатынасты
көрсететін бағдарша жүргізеді; — шөп қоректі, ет қоректі, қорек талғамайтын ағзаларды анықтайды; — шөптің энергиясы шөп қоректі ағзаға қалай өтетінін түсіндіреді; — зат айналымға қатысатын микроағзалар тобын атайды.
41
ЖОБА
Бөлім 6.4 В «Әлемді өзгертетін жаңалықтар»
Тақырып Әлемді өзгерткен жаңалықтар
Оқу мақсаты 6.7.1.2 Жаратылыстану ғылымдарын дамытуда қазақстандық
ғалымдардың үлесін талқылау
Бағалау критерийі Білім алушы
• Қазақстандық ғалымдар ашқан жаңалық
маңыздылығын талдайды
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Жоғары деңгей дағдылары
Тапсырма
Республикалық «Егеменді Қазақстан»
газеті 2017 жылдың 9 тамызындағы басылымында
жарияланған мақаласында Астанадағы ЖШС
«Родина» Агрофирмасында «НӘР» синбиотикалық
сусын өндіріле бастағанын хабарлайды. Ағымдағы
жылы осы сусын Астана қаласы мен Ақмола
облысының аймақтарында сатылымға шығарыла
бастайды.
«Нәр» қазақтың ұлттық қымыз, қатық,
шұбатының негізінде жасалған емдік қасиеті бар
сусын. Өндіріске бұл сусынды Назарбаев
Университетінің Ұлттық Зертханасының зерттеушілері мен ғалымдары ойлап шығарып,
ұсынған. «НӘР» қант диабеті және артериалды гипертония, артық салмақ және
онкологиялық аурулар кезінде қосымша терапия ретінде ұсынылады.
«Сусын тестілеудің бірнеше кезеңінен-зертханалық, клиникалық сынақтардан өтті.
Сусынды қабылдау арқасында асқазанның ас қорыту қызметі жақсарып, адамның
иммунитеті артатыны белгілі боп отыр. Сонымен қатар қан құрамындағы холестерин
көрсеткіші де төмендейді»,-дейді Назарбаев Университетіндегі Ұлттық Зерттеу
орталығының директоры, профессор Жақсыбай Жұмаділов.
Ақпарат бойынша тапсырмалар:
1. «НӘР» адам өмірін ұзартатын сусын деп атауға болады ма? Өз ойыңызды дәлелдеңіз.
2. Қазақстандық ғалымдардың ашқан жаңалығының маңыздылығына талдау жасаңыз.
Дескриптор Білім алушы — сусынның емдік қасиеттерін анықтайды; — сусынның адамдар денсаулығы үшін қаншалықты пайдалы
болатындығына талдау жасайды.
42
ЖОБА
Тақырып 6.4 Болашақ жаңалықтары
Оқу мақсаты 6.7.1.3 Ғылыми зерттеулердің бағыттарының
болашақтағы дамуына болжам жасау
Бағалау критерийі Білім алушы
• Ғылыми зерттеулердің даму бағыттарына
талдау жасайды
Ойлау дағдыларының деңгейі Жоғары деңгей дағдылары
Тапсырма
Мәтінді оқып, сұрақтарға жауап беріңіз.
Физика бойынша 2017 жылғы Нобель сыйлығы америкалық зерттеушілер Кип Торн,
Райнер Вайсс және Барри Бэрришке гравитациялық толқындарды тапқаны үшін берілген.
Гравитациялық ғарыш толқындарының бар екенін Альберт Эйнштейн осыдан жүз жыл
бұрын болжаған. Оларды қозғалыстағы массалы денелер шығарады, бірақ толқындардың
шамасы өте әлсіз болғандықтан, оларды тіркеу мүмкін емес еді.
Ғалымдар 2002 жылы LIGO лазерлік-интерферометриялық обсерватория тұрғызған.
Лазерлік – интерферометрде жарық көзі ретінде лазер қолданылады, оның көмегімен қандай
да бір объектінің қозғалысы, өте аз өзгерісі туралы дәлірек ақпарат алуға болады. Бұл
нанотехнологиядағы жетістік эксперименталды түрде гравитациялық толқындарды
анықтауға көмектесті.
Зерттеушілердің ұзақ жылғы еңбегі өз жемісін берді – олардың обсерваториясында
қара құрдымдардан пайда болған гравитациялық толқындардың дыбысы тіркелді.
Сұрақтар: 1. Физика саласы бойынша 2017 жылғы Нобель сыйлығы қандай жаңалық үшін
тағайындалды? 2. А.Эйнштейн болжамы мен ашылған жаңалықты салыстырып, қазіргі замандағы
ғылымның дамуына баға беріңіз. 3. Болашақта гравитациялық толқындардың пайдаланылуы туралы болжам жасап көріңіз.
Дескриптор Білім алушы — Нобель сыйлығының қандай жаңалық үшін берілгенін
түсіндіреді; — қазіргі ғылымның дамуына баға береді; — гравитациялық толқындардың болашақта қолданылу аясын
ұсынады.
43

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Пожалуйста, введите свой комментарий!
Пожалуйста, введите ваше имя здесь