ГЛАВНАЯ Образцы планов Биология Олимпиадалық тапсырмалар

Олимпиадалық тапсырмалар

4123
0

 

 ПЕРЕЙТИ ПО ССЫЛКЕ 

Биология
Олимпиадалық тапсырмалар
6-11 сынып
Биология
Олимпиадалық тапсырмалар
6-12 сынып
Олимпиадалық тапсырмалар
6-11 сынып
Г.А.Имашпаева
2
Пікір жазған:
Биология ғылымдарының кандидаты,
биология кафедрасының аға оқытушысы Ж.Т. Игісінова
Г.А.Имашпаева
Биология: Олимпиадалық тапсырмалар . — Өскемен:
2011. — 135 б.
Олимпиадалық тапсырмалар оқушылар білімдерін тереңдетуге арналған
тапсырмалар жүйесінен құралған.Тапсырма теориялық білімді тестік
негізде және практикалык білімін тапсырмалар жүйесімен нақтылауға
негізделіп оқушыларға арналып жасалған. Көмекші құрал ретінде
мұғалімдерге де ұсынылады.
3
Түсініктеме
Қазіргі кезде оқушы білімін төменгі сыныптан бастап
мектептің ішкі тексеруінен бөлек, әр түрлі ақыл ой
олимпиадалары арқылы бақылау мүмкіндіктері өте көп. Осыған
орай мемлекеттік міндетті стандартынан бөлек тереңдетілген
білім негізін қалау міңдеті тұрады. Себебі сыныптағы
оқушылардың ішінен пәнге деген қызығушылығы жоғары, алған
білімін арықарай тереңдете оқығысы келетін оқушылар табылып
жатады. Осындай ынтасы жоғары оқушыларды дамыта оқыту
үшін, өте көптеген ғылыми әдебиеттермен, ақпарат
құралдарымен, ғылыми көпшілік басылымдармен жұмыс істеу
қажет.
Құрастырылған бұл жинақта бірнеше жылғы жинақталған
аудандық, облыстық, республикалық олимпиадалар
тапсырмалары берілген. Тапсырмалар теориалық және
практикалық кезеңдерден тұрады.
Жинақталған тапсырмалар мазмұны әр түрлі деңгейде
тереңдетіліп, логикалық жүйемен құрылған. Кітапша
олимпиадаға дайындалатын оқушыларға, даярлайтын ұстаздарға
және биология пәні мұғалімдеріне көмекші құрал ретінде
ұсынылады.
4
Құрметті жас дос!
Сіз қолыңызға бұл кітапшаны алып парақтаған болсаңыз, оған мен
қуаныштымын. Өйткені сіз, биология пәніне деген қызығушылығыңызды
таныттыңыз. Айналаңыздағы тірі табиғат, сізді қоршаған орта және
сіз — сол табиғаттың бір бөлшегісіз. Табиғаттың аялы алақанында өмір
сүре отыра, біз сол табиғаттың сындарлы сырларының бірін білсек, бірін
біле бермейміз. Егер сіз бұл кітапшаны ары қарай ашып, әріптеріне көз
жүгіртсеңіз ,биология пәнінен біліміңіздің қаншалықты деңгейде екеніне
көз жеткізе аласыз. Ал егер қызығушылығыңыз жоғары болып,
тіршіліктің жұмбақ сырларын ашып, осы пән саласында мамандық
аламын деген болсаңыз , халыққа қызмет етіп табиғатқа пайдаңызды
тигіземін десеңіз, берілген тапсырмаларды орындап, шешімін
таппағандарыңызға іздену жұмыстарын жүргізуіңізге тура келеді. Ол
үшін жас дос, мыналар
есіңізде болсын!
 Еңбекқор болыңыз
 Мақсат пен міндеттеріңіз анық болсын
 Атқарылатын ісіңіз жоспарлы түрде жүзеге ассын
 Оқыған тапсырмаңыздың, істеген ісіңіздің негізгісін анықтай
біліңіз
 Бастаған ісіңізді аяғына дейін жеткізіңіз
 Жасалған жұмыстар ұқыпты, әрі тиянақты болсын
 Білмегеніңізді білетіндерден сұрауға ұялмаңыз
 Ғылыми- көпшілік әдебиеттермен, ғылыми кітаптармен жұмыс
істеңіз
 Зейін мен ынтаңыз зор болсын
 Теориялық біліміңізді күнделікті өмірде қолданып отырыңыз
 «Ондай болмақ қайда» деп,
Айтпа ғылым сүйсеңіз.
Сізге ғылым кім берер,
Жанбай жатып сөнсеңіз деген Абай атамыздың сөзін естен
шығармаңыз.
5
Биология пәні бойынша олимпиада тапсырмаларының жинақтамасы
6-11 сынып оқу бағдарламасын және тереңдетілген бағдарламаларды
қамти отыра, төмендегідей тақырыптарға негізделе жасалған.
6-11 сынып биология пәні оқу бағдарламасының негізгі тараулары.
Цитология негіздері. Жасушаның құрылысы химиялық құрамы және
атқаратын қызметі. Жасушадағы зат және энергия айналымы.
Өсімдіктердің өсімді және көбею мүшелерінің құрылысы, атқаратын
қызметі, түр өзгерістері.
Өсімдік және жануар ұлпасы. Ұлпаның түрлері, қызметі, құрылысы.
Өсімдіктер дүниесі.Төменгі сатыдағы, жоғарғы сатыдағы өсімдіктер.
Жануарлар. Бір және көп жасушалы жануарлар тіршілігі. Жануарлардың
сыртқы және ішкі құрылыс ерекшеліктерінің эволюциялық дамуы.
( ұқсастықтары, айырмашылықтары)
Жануарлар дүнйесі. Омыртқасыз және омыртқалы жануарлар.
Адам- тірі ағзалардың жоғарғы сатысы. Адам ағзасындағы барлық
мүшелердің құрылысы мен атқаратын қызметі. Гигиенасы, алғашқы көмек.
Ағзалардың көбеюі және жеке дамуы.
Генетика және эволюция. Өзгергіштік . Мутациялар және
модификациалар. Мендельдік тұқым қуалау заңдылықтары.
Моногибриттік, дигибриттік және полигибридтік будандастыру.
Аллелизм. Рекомбинация, жыныспен тіркесіп тұқым қуалау, Харди
Вайнберг заңы.
Эволюция механизмдері. Мутация, табиғи сұрыпталу, репродуктивті
оқшаулану адаптация .
Органикалық дүниенің даму жолдары мен заңдылықтары.
Экология. Экосистемалар. Қоректік тізбектер, трофикалық деңгей,
продуценттер, консументтер, редуценттер.
Энергия ағындары. Биомасса пирамидалары. Энергия пирамидалары.
Көміртегі, азот айналымдары.
Популяция структурасы мен динамикасы.
Популяцияның жастық және жыныстық структурасы. Туу және өлім
көрсеткіштері. Экспоненциальды көбеюі. Биосфера. Қоршаған ортаның
ластануы және оның алдын алу шарттары.
6
 Жоғарғы сатыдағы және төменгі сатыдағы өсімдіктердің негізгі
айырмашылықтарын салыстыра сипатта.
 Гормондар мен витаминдердің қандай ұқсастығы бар
 Белгілі аурумен ауыратын көптеген науқастарға көмектесетін дәрілік
препораттар кейбір жағдайда дәрменсіз болып қалатыны әжептәуір
жиі кездесетін жағдай. Бұл қандай себептерге байланысты.
 Жасушаға қандай физико – химиялық қасиеттер тән? Жауапты
дәлелдеңдер
 Бір жасушалы ағзалардың көп жасушалы ағзалардан
қандай айырмашылықтары бар?
 Неге табиғи сұрыпталу эволюцияның бағыттау факторы болып тұр?
Жауапты дәлелдеңдер.
 Биологиялық прогресс пен биологиялық регрестің маңызы неде?
Биологиялық прогрестің негізгі бағыттары қандай? Түсіндіріңдер.
 Жоғары және төменгі сатыдағы өсімдіктердің негізгі
айырмашылықтарын көрсетіңіздер.
 Омыртқасыздар қатарына жататын жануарлардың қозғалу
тәсілдеріне толық сипаттама беріңіздер.
 Жалпақ құрттар типінің паразиттік және еркін тіршілік ететін
өкілдерінің құрылысының ерекшеліктеріне сипаттама беріңіз.
 Витаминдер мен гормондар арасындағы айырмашылықтар мен
сәйкестіктер неде?
 Рефлекс пен инстинкт құбылыстарының айырмашылықтары мен
сәйкестік дәрежелері неде?
 Егер белгілі бір түрге жататын өсімдіктердің гүлдерінің формасы
мен көлемі тұрақты, ал басқа түрге жататын өсімдіктердің гүлдерінің
формасы мен көлемі алуан түрлі cебебі неде?
 Жануарлардың жүйке жүйелерінің қалыптасуының негізгі сатылары
 Комбинативті мутациялық және модификациялық өзгергіштік
құбылыстарының айырмашылықтары.
 Адам генетикасын зерттеудің әдістері,
 Генетика, цитология және молекулалық биология салаларындағы
хромосома терминінің мағынасында қандай айырмашылақтар бар
деп ойлайсыз.Геннің молекулалық структурасына қазіргі кездегі
көзқарастар
 Жануар ағзасындағы майлардың рөлі қандай?
 Қанайналу жүйесінің түрлері және оның негізгі ерекшеліктері.
7
Ұғымдар мен терминдерге түсінік беріңдер.
1. Ағзаның құрылысы мен қызметін сақтау және беру қасиеті-
2. Сыртқы ортаның өзгермелі жағдайына даралардың бейімделуі неге
байланысты-
3. Бір популяцияға жататын даралардың арасында —
4. Даралар санының азаюы, ареалдың тарылуы, түрлер санының азаюы
популяцияда-
5. Жасуша дегеніміз-
6. Прокариоттар-
7. Сұйықтықты тамшы түрінде сіңіру-
8. Жасуша құрылысын өзгертетін оның құрамын жаңартатын
реакциялардың жиынтығы-
9. Ген дегеніміз-
10. Тыныс алу-
11. Ағзаның жеке дамуы-
12. Гаметогенез-
13. Кроссинговер-
14. Ағзадағы ДНҚ-ның саны мен құрылымының өзгеруі-
15. Ұрықтану кезіндегі гаметалардың кездейсоқ қосылып, гендердің
жаңа үйлесімін түзуі-
16.Табиғи сұрыпталу дегеніміз-
17.Топырақ ортасында тіршілік ететін ағзалар-
18.Пойкилотермді-
8
Теориялық тур
І. Тестік тапсырмалар
1.Жануарлар мен өсімдіктердің шығу тегінің бір екендігін дәлелдейтін
А) тірі және өлі табиғаттың ұқсастығы
Б) жануарлар мен өсімдіктердің бірлесіп тіршілік етуі
В) ағзаның жасушалы құрылысы
Г) ағзаның сыртқы ортамен байланысы
2. Саңырауқұлақтардың өсімдіктерден айырмашылығы неде?
А) жасушалы құрылысты
Б) тіршілік процесстері тек қана жасушада жүреді
В) денесі бір ғана ағзадан тұрады және ядросы жоқ
Г) дайын органикалық заттармен қоректенеді
3. Өсімдіктегі фотосинтез үрдісі нені пайдаланады?
А) тыныс алу кезіндегі бөлінетін энергия
Б) күн сәулесінің энергиясы
В) тыңайтқыштардағы энергия
Г) органикалық заттардағы энергиясын
4. Сүт қоректілерді басқа омыртқалылардан айыратын негізгі белгі
қандай?
А) жылықандылығы
Б) жынысты көбеюдің болуы
В) жүйке жүйесінің болуы
Г) сүт бездерінің болуы және балаларын сүтпен қоректенуі
5. Сүт қоректілерге тән емес қасиеттер қандай?(адамнан басқа)
А) ойлау арқылы іс — әрекет
Б) шартты рефлекстер
В) ойлауы және сөйлеуі
Г) инстинктер
6. Тамыржеміс – ол
А) жуандаған қосалқы тамыр
Б) жуандаған негізгі тамыр
В) негізгі өркеннен пайда болған жуандаған сабақ немесе негізгі тамыр
7. Өсімдіктер энергияға бай заттарды қандай формада жинайды?
А) гликоген
Б) глюкоза
В) крахмал
Г) май
8. Қысқы тыныштық күйде өсімдіктерде қандай өзгерістер болады?
9
А) зат алмасу процесі жылдамдайды
Б) өсуі жылдамдайды
В) жасушадағы судың мөлшері көбейеді
Г) зат алмасу баяулайды
9. Ағзаның жеке дамуы неден басталады?
А) жыныс жасушаларының пайда болуынан
Б) сперматозоид пен жұмыртқа жасушасының қосылуы кезінен
В) екі бластомердің пайда болуынан
Г) туған кезден
10. Ферменттер дегеніміз –
А) дәрумендер құрамына кіреді
Б) гормондар құрамына кіреді
В) жасушадағы реакцияларды тездетіп, белсенділігін арттырады
Г) антителдердің құрамына кіреді
11. Фотосинтез қандай жасушаларда жүреді?
А) ядросы жоқ, бактерияларда
Б) жануар жасушасында
В) хлоропластары бар өсімдіктерде
Г) саңырауқұлақтарда жіпшелері бар
12. Адамның жоғарғы жүйке жүйесінің қызметі неге байланысты?
А) сөз бен ойлау
Б) шартсыз рефлекс
В) инстинкт
Г) шартты рефлекс
13. Темекі тарту зиян, себебі:
А) тамырдың үнемі кеңеюі
Б) тамырдың тарылуы
В) тыныс алу жиілігі төмендейді
14. Рефлекс дегеніміз –
А) тітіркенуді қабылдау
Б) қозудың пайда болуы
В) тітіркенуге жауап
15. Неліктен алкогольдің әсерінен адамдар суықта үсіп қалады?
А) тамырдың кенеттен тарылып, қанның жүрмеуі
Б) тамырдың кеңейіп, жылудың азюы
В) тері рецепторының сезгіштігінің төмендеуі
16. Көбеюдің қандай жолы алдыңғы ұрпақтардың генетикалық
көптүрлілігіне әкеледі?
А) вегетативті
Б) жынысты
В) партеногенез
17. Инстинкт дегеніміз –
10
А) генетикалық бағдарланған іс — әрекеті
Б) өмір сүру кезінде пайда болған тәжірибе
В) оқу арқылы пайда болған іс — әрекет
18. Төмендегі қасиеттердің қайсысы, ДНК-полимераза және РНК-
полимераза ферменттеріне ортақ болып табылады? — 4 балл
а. Дезоксинуклеотидтері пайдаланады
б. Рибонуклеотидтерді пайдаланады
в. ДНК-матрица қажет
г. Праймер (затравка) қажет
д. РНК-матрица қажет
19. Төмендегі тұжырымдардың қайсысы жыныс жолымен көбеюдің
артықшылығын көрсетеді.
а. Генофондтың өзгергіштік деңгейі жоғарылайды
б. Мутация жиілігі жоғарылайды
в. Ұрпақ организмдер саны, жыныссыз жолмен көбеюге қарағанда жоғары
г. Мутация жиілігі төмендейді
д. Генофондтың өзгергіштік деңгейі төмендейді
20. Төменде көрсетілген қасиеттердің қайсысы балықтар мен
бауырмен жорғалаушылар қан-айналу жүйелеріне ортақ болып
табылады?
а. Екі камералы жүрек
б. Үш камералы жүрек
в. Жүректерінде венозалық қан болады
г. Қан, тыныс алу органдарынан жүрекке оралады
д. Венозалық (деоксигенделген) қан жүрекке оралады
21. Ашық (тұйықталмаған) қан-айналу жүйесі бар насекомдарға
төмендегі қасиеттердің қайсысы тен?
а. Капиллярлар (қылтамыр)
б. Аорта
в. Эритроциттер
г. Капиллярлар (қылтамырлар) және эритроциттер
д. Аорта және эритроциттер
22. Төмендегі оргонойдтардың қайсысы жануар және өсімдік
клеткаларына ортақ болып келеді?
а. Пластидтер, митохондриялар
б. Вакуольдер, лейкопластар
в. Митохондриялар
г. Гольджи аппараты, хлоропластар
23. Өзен шаянына қандай зәр шығару органы тән?
11
а. Жиырылғыш вакуоль
б. Мальпигиев түтікшелері (сосудтары)
в. Зәр шығару органдары жоқ
г. Бүйрек
д. Жасыл бездер
24. Хордалы жануарларда шартсыз-рефлекторлы іс-қимылдарды,
төмендегі нерв (жүйке) жүйелерінің қай бөліктері қамтамасыз етеді?
а. Мидың сол жақ жарты шары
б. Мидың оң жақ жарты шары
в. Мишық
г. Ми бағанасы
д. Жұлын (спиной мозг)
25. Қарағай ағашы мен қырықжапырақ арасындағы ең басты
айырмашылықты көрсетіңіз?
а. өткізгіш ұлпалардың болуы
б. Тамыр, сабақ және жапырақтардың болуы
в. Фотосинтезге қабілетінің жоғары болуы
г. Мекен ету ареалының кең болуы
д. Тозаң түтігінің пайда болуы
26. Өсімдіктердің өсу барысында тұқымының (дән) эндоспермінде
төмендегі ферменттерді қайсысының белсенділігі өте жоғары болады?
4 балл
а. ДНҚ-полимераза
б. РНК-полимераза
в. Амилаза
г. Фосфорилаза
д. Целлюлаза
27. Төмендегі ерекшеліктердің қайсысы қуаңшылық аудандардағы
өсімдіктерге тән? 4 балл
а. Лепестік саңылаулары (устьицалары) кен, ірі жапырақты
б. Жапырақтары балауыз өңезді (восковый налет), ірі жапырақты
в. Жапырақтары майда (кіші), лепестік саңылаулар (устьицалары) саны көп
г. Жапырақтары майда (кіші) және балауыз өңезді (восковый налет)
д. Жапырақтарында лепестік саңылаулары (устьицалары) көп және
балауыз өңезді (восковый налет).
28. Трансляциялануға, яғни белок синтезіне дайын РНК 360
нуклеотидтен тұрады. Осы РНК негізінде
пайда болған белок, қанша аминқышқылынан тұрады?
а.шамамен 360
б.шамамен 1080
в.тура 120
г.120-дан аз
12
29. ДНҚ молекуласының Ц – Т – Г – А тізбегінен синтезделген РНК
молекуласының тізбегі:
а. Г-А-Ц-Т
б. Ц-А-Ц-Т
в. Г-А-Ц-У
г. Г-Г-Ц-Т
д. Г-А-Ц-А
30. Митоздың анафазасында хроматид саны (n) мен ДНҚ мөлшері (с)
неге тең?
а. 2n және 2с
б. 2n және 4с
в. 4n және 4с
г. 4n және 2с
д. 1n және 1с
ІІ. Тестік тапсырмалар
1. Қылқанжапырақтыларға жататын өсімдіктердің жапырақтары:
а) жануарларға қорек болуынан қорғайды
б) фитоцидтердің қоршаған ортаға жақсы бөлінуін қамтамасыз етеді
в) қыс мезгілінде ылғалды сақтауды қамтамасыз етеді
г) фотосинтезге қажет СО 2 газын жақсы сіңіруін қамтамасыз етеді
2. Жапырақтардың жүйкелену типі бойынша, өсімдіктерді қай
деңгейге дейін анықтауға болдаы?
а) қай түрге жататынын
б) қай туысқа жататынын
в) қай тұқымдасқа жататынын
г) қай класқа жататынын
д) қай патшалыққа жататынын
3. Төмендегілердің қайсысы қарқынды тыныс алады?
а) құрғақ өсімді дәні
б) өсімдіктің өсіп жатқан дәні
в) өсімдік тамыры
г) өсімдік жапырағы
4. Организмнің ішкі ортасы:
а) қан және ішкі мүшелер
б) ішкі мүшелер, бұлшықет және қаңқа
в) қан, клеткааралық сұйықтық және лимфа
г) клеткааралық сұйықтық және лимфа
13
5. Қорғаныс белоктарын (антиденелер) төмендегі клеткалардың
қайсысы синтездейді?
а) лейкоциттердің барлық түрі
б) тек лимфоциттер
в) тек моноциттер
6. Химотрипсин және трипсин ферменттері қай жерде синтезделеді?
а) бауырда
б) көкбауырда
в) қалқанша безінде
г) ұйқы безінде
7. Салмағы 4 г жануар, 2 см 2 оттегін 10 минутта пайдаланды. Бір
минут барысында жануар, денесінің бір грамм салмағына қанша см 3
оттегін жұмсайды?
а) 0,01
б) 0,05
в) 0,1
г) 1,0
8. Төмендегі мүшелердің қайсысы ішкі секреция мүшелеріне
жатпайды?
а) гипофиз
б) бауыр
в) ұйқы безі
г) қалқанша безі
9. Биогенетикалық заңды тұжырымдағандар:
а) Мечников және Ковалевский
б) Бэр және Мюллер
в) Мюллер және Геккел
г) Геккел және Мечников
10. Қандай экосистема өнімділігі жоғары?
а) тундра в) аралас орман д) жайлау
б) шөл аймақ г) балшық
11. Қай топтағы жануарларда азотты заттардың сонғы өнімі аммияк
түрінде шығарылады?
1) қосмекенділер дернәсілдері
2) скорпиондар
3) сүйекті балықтар
4) шеміршекті балықтар
5) құстар
Дұрыс жауаптарды таңбала:
А – 1, 2, 3
В – 2, 4, 5,
С – 1, 3
Д – 2, 5
Е – 3, 4
14
12. Аминқышқылдарының бүйір топтары, олардың салыстырмалы
түрдегі ерігіштігін (судағы) анықтайды. Төменде пентапептидтер
(яғни, бес аминқышқылдарынан тұратын) көрсетілген. Қайсысының
ерігіштігі төмен?
а) вал-вал-вал-вал-вал б) гли-гли-гли-гли-гли
в) асп-асп-асп-асп-асп г) глу-глу-глу-глу-глу
13. Даражарнақты мен қосжарнақты өсімдіктер арасында жалпы
ортақ белгілер көп. Төменде көрсетілген ерекшеліктердің қайсысы
тек даражарнақтыларға тән?
1) жапырақтары тор жүйкелі
2) жапырақтары қатар жүйкелі
3) гүлсерігі бестармақты
4) гүлсерігі үш тармақты
5) тамыр жүйесі шашақты
Дұрыс жауаптарды таңбала:
А – 1, 3, 5
В – 2, 4, 5
С – 2, 3, 5
Д – 2, 5
Е – 1, 5
14. Бала қағанақ қабықшасынан (плацента) ажыраған кезде, ол
бірінші рет өқпемен тыныс алады. Төмендегі факторлардың қайсысы
осыған себеп болады?
а) қандағы СО 2 мөлшерінің артуы
б) қандағы О 2 мөлшерінің артуы
в) дене температурасының өзгеруі
д) қандағы глюкоза мөлшерінің артуы
15. Төмендегі факторладың қайсысы лептесік саңылауының
ашылуын қамтамасыз етеді?
1) ауаның ылғалдылығы
2) ауаның температурасы
3) топырақтағы судың тапшылығы
4) лептесік клеткаларында крахмал мөлшерінің артуы
5) қарқынды фотосинтез
Дұрыс жауаптарды таңбала
А – 1, 2
В – 2, 4
С – 3, 5
Д – 2, 5
Е – 3, 4
15
16. Неге цианобактериялар мен қызыл балдырлар жарықтың түсу
деңгейі төмен орталарда көп кездеседі?
1) өйткені, көбею дәрежесі жоғары организмдер оларды (көлемі кіші
болғандықтан) жарығы төмен ортаға ығыстырады
2) өйткені, олардың барлығы жарыққа өте сезімтал
3) өйткені, олар қосымша антенді пигменттері арқасында жарықты өте
үнемді пайдалана алады
Дұрыс жауаптарды таңбала:
А – барлығы дұрыс
В – тек 1 дұрыс
С – тек 2 дұрыс
Д – тек 3 дұрыс
Е – тек 2 және 3 дұрыс
17. Төмендегі организмдердің қай тобында бірінші рет қабырғалы
тыныс алу пайда болды?
а) сүтқоектілер
б) қосмекенділер
в) рептилиялар
г) құстар
д) балықтар
18. Төмендегілердің қайсысы омыртқасыз организмдерде
инфекциядан қорғанудың басты механизмі болып табылады?
1) фагацитоз
2) антиденелердің синтезі
3) дененің температурасының жоғарлауы
4) қан клеткалары мөлшерінің көбеюі
Дұрыс жауаптарды таңбала:
А – 1
В – 2
С – 2, 3
Д – 1, 3
Е – 4
19. Жабық тұқымды өсімдіктер клеткасының қай жерінде қоректік
заттар жинақталады?
а) митохондрияда
б) лейкопластарда
в) хлоропластарда
г) пластидтердің барлық түрінде
20. Жерүсті өсімдіктердің эволюциядағы басты бағыты:
а) спорофит және гаметофит фазаларының тез алшақтайды
б) гаплоидты сатысының морфологиялық тұрғыдан қарапайымдануы
в) жыныссыз көбею сатысының морфологиялық тұрғыдан
қарапайымдануы
г) гаметофиттің морфологиялық тұрғыдан гүлденуі
16
21. Өсімдік жемісінің пісіп-жетілуінің төмендегі факторлардың
қайсысы қамтамасыз етеді?
а) ауксин
б) гибберелин
в) цитокинин
г) интерферон
д) этилен
22. Адамның эпителий ұлпасы:
а) тек дененің сыртқы жабыны
б) иек ішкі мүшелерінің ішкі қуыстарын сжауып тұрады
в) асқорыту бездерін құрайды
г) а+б+в
23. Оттегі жетіспеген жағдайда бұлшықет клеткасында
а) СО 2 -нің мөлшерінің төмендеуіне РН-тың мәні жоғарлайды
б) сүт қышқылының мөлшерінің төмендеуіне байланысты РН-тің мәні
жоғарлайды
в) СО 2 -нің мөлшерінің жоғарлауына байланысты РН-тің мәні төмендейді
г) сүт қышқылының мөлшерінің жоғарлауына байланысты РН-тің мәні
төмендейді
24. Адамның иммунодефицит вирусы таңдамалы түрде нені жояды?
а) ұйқы безі клеткаларын
б) жиілік майы клеткаларын
в) лимфоциттерді
г) ішек эпителий клеткаларын
25. Адреналинді қанға енгізгенде, қандағы глюкозаның мөлшері:
а) өзгермейді
б) жоғарлайды
в) төмендейді
26. Алкогольды ішкен адамның суықта тонып, мұздауы ықтимал
өйткені:
а) қантамырлары кеңею нәтижесі, организмнің жылуды көп жоғалтуына
алып келеді
б) қантамырлары тез тартылады, нәтижесінде қан айналымы нашарлайды
в) адамның тері рецепторларының сезімталдығы нашарлайды, нәтижесінде
адам мұздағанын сезбейді
27. Аш немесе қысқы ұйқы кезінде (мыс: қоңыр аю) энергия көздері
ретінде қор заттарды қандай тәртіпте жұмсайды?
а) майлар>белоктар>көмірсулар
б) майлар>көмірсулар>белоктар
в) көмірсулар>майлар>белоктар
г) белоктар>көмірсулар>майлар
17
28. Мочевина негізінен қай жерде синтезделеді?
а) бауырда
б) бұлшықетте
в) бүйректе
г) қанда
29. Төмендегі факторлардың қайсысы мутаген емес?
а) гамма-сәулесі
б) ультракүлгін сәулесі
в) сірке қышқылы
г) азот қышқылы
д) акридин бояуы
30. Төмендегі процестердің қайсысында, эволюция барысында жаңа
белгінің пайда болуы ықтималдығы жоғары?
а) белгіні анықтайтын генде, нүктелік мутациялардың жинақталуы
б) геннің дупликациялануы және нүктелік мутацияның оның бір
көшірмесінде жинақталуы
в) реттегіш гендегі мутация
г) фенотиптік деңгейде пайда болған өзгергіштіктің генотипте сақталуы
ІІІ. Тестік тапсырмалар
1.Әдетте, өсімдіктер энергияға бай қор зат ретінде нені
сақтайды?
а-гликоген
б-глюкоза
в-крахмал
г-май
2.Крокодилдің жүрек қарыншасында қан:
а-көктамырлық қан
б-салатамырлық қан
в-оң қарыншада көктамырлық қан,сол қарыншада салатамырлық қан
г-аралас қан
3.Бунақденелілердің қанаты ненің арқа жағында орналасқан:
а-көкірек пен құрсақтың
б-көкіректің
в-баскөкіректің
г-баскөкірек пен құрсақтың
4.Баклажан қандай тұқымдасқа жатады:
а-бұршақ тұқымдас
б- раушангүлтұқымдас
в- алқатұқымдас
г-кресттұқымдас
18
5.Асқазанда ыдырай бастайды:
а-көмірсулар
б-белоктар және көмірсулар
в-май және белоктар
г-белоктар, майлар, көмірсулар
6.Иірім түтік құлақтың қай бөліміне кіреді?
а-сыртқы
б-ортаңғы
в-ішкі
г- ішкі және ортаңғы
7.С витаминнің жетіспеушілігінен туатын ауру:
а-цинга
б-соқырлық
в-бери-бери
г-рахит
8.Төмендегі оргонеллалардың қайсысы жануар және өсімдік
клеткаларына ортақ болып келеді?
а-пластидтер, митохондриялар
б-вакуольдер және лейкопластар
в-митохондриялар
г-Гольджи аппараты, хлоропластар
9.Балықтың жүрегі арқылы қандай қан тасымалданады?
а-аралас
б-венозды
в-атериальды
г-венозды және артериальды
10.Қосмекенділердің мойын омыртқасында:
а-Үш мойын омырқасы бар
б-Екі мойын омыртқасы бар
в-Бір мойын омыртқасы бар
г-Төрт мойын омыртқасы бар
11.Балықтардың қандай жүзбеқанаттары жұп болып келеді?
а-құйрық жүзбеқанаттары
б-арқа және көкірек жүзбеқанаттары
в-көкірек және құрсақ жүзбеқанаттары
г-аналь жүзбеқанаттары
12.Өсімдіктерде жемістің пісіп-жетілуін жетілдіреді:
а-ауксин;
б-гиббеллерин;
в-этилен;
г-цитокинин;
19
13.Қандай жалпақ құрттың дамуы дернәсіл сатысынсыз жүзеге
асады ?
а-Планария
б-Сиыр цепені
в-Эхинококк
г-Бауыр сорғышы
14.Көкек зығыры
а-Біржылдық өсімдік
б-Екіжылдық өсімдік
в-Үшжылдық өсімдік
г-Көпжылдық өсімді .
15.Төмендегі қасиеттердің қайсысы, жалпақ құрттар класын
сипаттауда негізгіболып келеді?
а-эктодерманың болуы
б-эндодерманың болуы
в-целомның болуы
г-паренхима түріндегі мезодерманың болуы
д-екінші реттік қуыстың болуы
16.Даражарнақтыларда қандай қор жинақтаушы мүше
кездеспейді?
а-пиязшық
б-тамыржеміс
в-түйнек
г-тамыршық
17.Тамырдың қай аймағында клеткалардың митоздық бөлінуі
жүреді?
а-Сору аймағы
б-Өткізу аймағы
в-Бөліну аймғы
г-Өсу аймағы
18.Тері анализаторларының орталық бөлімі қайда орналасқан?
а-Шүйде аймағында
б-Маңдай айма0000ғында
в-Төбе аймағында
19.Балықтардың қайсысында зәр шығару жүйесі көбею
мүшелерімен байланыссыз:
а-барлық балықтарда;
б-тек сүйекті балықтарда;
в-тек шеміршекті балықтарда;
г-саусақ қанатты балықтарда;
20
20.Физиологиялық ертіндідегі тұздардың мөлшері ( %)
а-0,2;
б-0,5;
в-0,9;
г-1,9;
21.Бунақденелілердегі мұртшалардың саны
а-бір жұп
б-екі жұп
в-үш жұп
г-екі және үш
22.Қарағайдың жапырақ клеткаларында хромосома-24,ал тұқым
эндосперм клеткаларында хромосома саны
а-12
б-24
в-36
г-48
23.Иттерде сабалақ құлақ (А),тік құлаққа (а) қарағанда
доминатты.. Екі итті шағылыстыру нәтижесінде 12 сабалақ құлақты
және 4 тік құлықты ұрпақ пайда болды..Ата-аналарының генотипін
табыңыздар
а-ААхАА
б-АахАА
в-Аахаа
г-АахАа
24.Хлоропласттарда Н+иондарының градиенті не үшін
пайдаланады ?
а-АТФ синтезі үшін
б-НАДФН+синтезі үшін
в-су фотолизі жүзеге асуы үшін
г-СО2-нің сіңуі нәтижесіндегі рН-тың өзгеруін тежеу үшін.
25.Фотосинтездің жарық фасасында пайда болады
а-оттегі,АТФ және НАДФН
б-оттегі және көмірсулар
в-оттегі және АТФ
г-су, АТФ және НАДФН
26.Ата-аналардың бірінші жұбының қан тобы ІІ және ІІІ, ал екінші
ата-ана жұбында-І\/ және ІІІ.
Нәрестенің қан тобы- І.Аталған жұптардың қайсысы осы
нәрестенің ата-анасы болуы мүмкін?
а-Екеуіде болуы мүмкін
б-Екеуінің де болуы мүмкін емес
в-Тек бірінші жұп болуы мүмкін
г-Тек екінші жұп болуы мүмкін
21
27 Фотосинтездің жарық сатысында өсімдік күн сәулесі энергиясын
не үшін пайдаланады?
а-АДФжәне фосфаттан АТФ-ті синтездеу үшін
б-Көмірқышқыл газынан глюкозаны синтездеу үшін
в-НАДФ +Н2=НАДФН
г-СО2-ден О2-ні синтездеу үшін
28.Дисахаридтерге жатады:
а-рибулоза,галактоза,фруктоза
б-рибоза,манноза,мальтоза
в-мальтоза,лактоза,сахароза
г-сахароза, фруктоза, рибулоза
29.-Диссимиляция нәтижесінде 5 моль сүт қышқылы және 27 моль
көмірқышқыл газы түзілді.
Анықтаңыздар, глюкозаның қанша молі толық емес жолмен ыдыратады:
а-4,5 моль
б-2,5моль
в-27 моль
г-5моль
30.ДНҚ құрамында төмендегі нуклеотидтердің қатынасының
қайсысы тұрақты болып келеді, яғни бірге тең болады?
а-А+G/T+C
б- A+T/G+C
в-A+C/T+G
г-A/G,TC
ІV. Тестік тапсырмалар
1. Төмендегі органойдтардың қайсысы жануар және өсімдік
клеткаларына ортақ болып келеді?
А. Пластидтер, митохондриялар
Б. Вакуольдер, лейкопластар
В. Митохондриялар
Г. Гольджи аппараты, хлоропластар
2. Төмендегі өсімдіктердің қайсысы кос үйлі?
А. алма ағашы
Б. жүгері
В. қияр
Г. Қалақай
3. Астық тұқымдастар жемісінің түрі:
А. тұқымша
Б. дәнек
В. қауашақ
Г. жидек
22
4. Біртұтас организм ретінде қыналар қандай жолмен көбейеді?
А. жынысты жолмен
Б. партеногенез
В. жынысты, вегетативті
Г. жыныссыз
Д. жыныссыз, жынысты
5. Пеницилл саңырауқұлақтың қайсы тобына жатады?
А. жеуге жарамды
Б. улы саңырауқұлақ
В. зең саңырауқұлақ
Г. паразиттік
6. Насекомдарға қандай дене бөліктері тән?
А. бас- көкірек- баскөкірек- құрсақ- құйрық- аяғы- қанаты
Б. бас- көкірек- құрсақ- аяғы- қанаты
В. бас- баскөкірек- құрсақ- құйрық- аяғы- қанаты
Г. бас- баскөкірек- құрсақ- аяғы- қанаты
7. Насекомдардың жүрегінің құрылысы қандай?
А. түтікше тәрізді
Б. екі камералы
В. көп камералы
Г. бір камералы
8. Насекомдардың шала түрленіп даму сатылары қайсы?
А.жұмыртқа-дернәсіл-қуыршақ-имаго
Б. жұмыртқа-имаго
В. жұмыртқа-қуыршақ-имаго
Г. жұмыртқа-дернәсіл-имаго
9. Жұпаяқтылар аяқтарындағы саусақ саны:
А. 4 саусақ
Б. 2 саусақ
В. бір түрлерінде 2 және басқаларында 4 болуы мүмкін
Г. бір түрлерінде 3 және басқаларында 4 болуы мүмкін
10. Өзен шаянына қандай зәр шығару органы тән?
А. жиырылғыш вакуоль
Б. мальпигиев түтікшелері (сосудтары )
В. зәр шығару органдары жоқ
Г. бүйрек
Д. жасыл бездер
11. Гидраның ас қорыту процессі қандай?
А. қуыстық ас қорыту
Б. ас қорыту вакуолі
В. ішектен тыс
Г. симбиотикалық организмдер арқылы
Д. денесінің жабыны арқылы сіңіріледі
23
12. Сүт қоректі жануарлардың қанының қандай клеткаларында ядро
жоқ?
А. эритроциттер
Б. тромбоциттер
В. лимфоциттер
Г. лейкоциттер
13. Қыр төсі дамыған құстар:
А. барлығы
Б. көпшілігі
В. кейбір ұшатындар
Г. кейбір ұшпайтындар
14. Жұмыр құрттарда мезодермедан не түзіледі:
А. паренхима
Б. салалы бұлшықеттер
В. тері
Г. сақиналы бұлшықеттер
15. Тұйықталмаған қан жүйесі бар насекомдарға төменгілердің
қайсысы тән:
А. капиллярлар
Б. аорта
В. эритроциттер
Г. капиллярлар мен эритроциттер
16. Сүтқоректілердің қан клеткаларының қайсысында пісіп жетілген
кезінде ядросы болмайды?
А. эритроциттерде
Б. тромбоциттерде
В. лимфоциттерде
Г. лейкоциттерде
17. Сомотропин гормонының жетіспеушілігінен:
А. ергежейлік
Б. бақшаңкөз
В. акромегалия
Г. кретинизм
18. Кіші қан айналым шеңбері басталады:
А. сол жақ құлақшадан
Б. оң жақ қарыншадан
В. сол жақ қарыншадан
Г. оң жақ құлақшадан
19. С витаминінің жетіспеушілігінен туатын ауру:
А. цинга
Б. соқырлық
В. бери-бери
Г. рахит
24
20. Иірім құлақтың қайсы бөлігіне кіреді?
А. сыртқы
Б. ортаңғы
В. ішкі
Г. ішкі және ортаңғы
21. Организм оттегіні сіңіреді:
А. дене температурасының қызуын шектеу үшін
Б. көмір қышқыл газын бөлу үшін
В. АТФ синтезі үшін
Г. дене температурасын жоғарылату үшін
22. Фотосинтез барысында төмендегі көрсетілген қосылыстардың
қайсысы ыдырағанда оттегін бөліп шығарады?
А. СО2
Б. Н2О
В. АТФ
Г. глюкоза
Д. НАДФ
23.Қан плазмасының ергіштігі нашар белок:
А. фибриноген
Б. протромбин
В. фибрин
Г. альбумин
24. Фотосинтез процесінің жарық сатысының жүзеге асуы үшін қажет
бастапқы заттар:
А. жарық, хлорофилл, су және көмір қышқыл газы
Б. жарық, хлорофилл, АДФ және неорганикалық фосфат
В. жарық, хлорофилл, су, НАДФ+ АДФ және көмір қышқыл газы
Г. жарық, хлорофилл, су, НАДФ+АДФ және неорганикалық фосфат
25. Прокариот клеткаларының 80S рибосомасының құрамына кіретін
суббөліктерді табыңыз.
А. 50S+30S
Б. 45S+25S
В. 50S+20S
Г. 40S+30S
Д. 60S+40S
26. Митохондриялық белоктарды синтездейтін гендер қайда
орналасқан?
А. митохондриялық ДНҚ-да
Б. цитоплазматикалық ДНҚ-да
В. ядролық ДНҚ-да
Г. митохондриялық және ядролық ДНҚ-да
Д. митохондриялық және цитоплазматикалық ДНҚ-да
25
27. Қара және сұр тышқандарды шағылыстыру нәтижесінде 30 ұрпақ
алынды, олардың 14-і қара түсті. Сұр түс қара түске қарағанда
доминантты белгі. Ата-аналарының генотипі қандай?
А. екеуі де гетерозиготалы ( Аа х Аа)
Б. екеуі де гомозиготалы (АА х аа)
В. біреуі гетерозигота, ал екіншісі гомозигота (Аа х аа)
Г. біреуі гетерозигота, ал екіншісі доминантты гомозигота (Аа х АА)
28. Дальтонизм белгісі бойынша гетерозигота әйел мен қалыпты еркек
арасында қандай ұрпақтарды көруге болады? Белгі ( дальтонизм)
рецессивті, жыныспен тіркесіп тұқым қуалайды.
А. ½ қыздарды және ұлдары дальтониктер
Б. қыздары- қалыпты, ал ұлдары-дальтониктер
В. қыздарының барлығы қалыпты, ал ұлдарының жартысы дальтониктер
Г. барлығы дальтоник емес
29. Тұқым қуалайтын аурамен ауыратын еркек, ауру емес әйелге
үйленді. Олардың 8 балалары болды. Оның 4 қыздар, ал қалған 4
ұлдар. Әкесінің ауруын тек қызбалалары ғана тұқым қуалап алды.
Бұл аурадың тұқым қуалау типін табыңыздар?
А. аутосомды, рецессивті
Б. аутосомды, доминантты
В. доминантты, Х-хромосомасымен тіркескен
Г. рецессивті, Х- хромосомасымен тіркескен
30. Адамда тұқым қуалайтын ауыру Х-хромосомада орналасқан
доминантты генмен анықталады деп есептейік. Осы ауырумен
ауыратын еркек, дені сау әйелге үйленді. Осы некеден пайда болған
ұлдардың қандай бөлігі осы ауыруды тұқым қуалап алады?
А. жартысы
Б. төрттен бір бөлігі
В. барлығы
Г. ешқайсысы
26
V. Тестік тапсырмалар
1. Өсімдіктердегі көмірсутектердің негізгі қоры не?
а.клетчатка
б.крахмал
в.фруктоза
г.сахароза
2. Тірі клеткалары жиі болмайтын ұлпа:
а.жабын
б.негізгі
в.механикалық
г.қор жинаушы
3. Тұқым жарнағы дегеніміз не?
а. ұрық жапырақшалары
б.түрі өзгерген өркен
в.түрі өзгерген гүл сағағы
г.жеміс бөлігі
4. Құрамында май аз мөлшерде кездесетін тұқым-қайсы өсімдікке
тән?
а.сора
б.зығыр
в.бұршақ
г.күнбағыс
5. Ағаштарда тамырдың қайсы аймағы ұзындау болып келеді?
а.тамыр оймақшасы
б.бөліну аймағы
в.өсу аймағы
г.өткізу аймағы
6. Өркен неден тұрады?
а.сабақтан, жапырақтардан және бүршіктерден
б.сабақтан және тамырдан
в.сабақтан, тамырдан және бүршіктен
г.жапырақтар мен гүлдерден
7. Құрғақ және ыстық жерлерде өсетін өсімдіктердің жапырақтары:
а.болмайды
б.үлкен болады
в.үлкен болмайды
г.күрделі болады
8. Көп тұқымды жеміс:
а.күнбағыста
б.қара бидайда
в.бұршақта
г.барлығында
27
9. Жемісі – тұқымша? болатын өсімдіктер:
а.бидай
б.бақ-бақ
в.қара бидай
г.барлығында
10. Көкек мүгінің спорасынан ылғалды топырақта не түзіледі?
а.жіңішке жасыл жіпше
б.өсінді
в.споралы масақша
г.зигота
11.Папортниктердің аналық органы қалай аталады?
а.ооциттер
б.өсінділер
в.архегониялар
г.антеридиялар
12. Бір клеткалы мицеллиясы бар саңырауқұлақ:
а.қастауыш
б.ағашқұлақ
в.пеницилл
г.мукор
13. Эвгленаның цитоплазмасындағы қоректік заттардың қоры не?
а.глюкоза
б.гликоген
в.құрамы крахмалға жақын зат
г.барлық жауаптар дұрыс
14. Кішкене гидра түзілудің қайсы кезеңінде?
а.бір қатты клеткалар қабатының түзілуі кезеңінде
б.екі қатты клеткалар қабатының түзілуі кезеңінде
в.үш қатты клеткалар қабатының түзілуі кезеңінде
г.бір клетканың түзілуі кезеңінде
15. Жалпақ құрттарға тән белгі:
а.екі жақтылық симметрия
б.тері – бұлшықет қабы
в.өзіндік зәр шығару жүйесі болады
г.барлық жауаптары дұрыс
16. Жауын құрты немен дем алады:
а.оттегі жоқ ортамен
б.атмосфералық ауамен
в.жауаптың екеуі де дұрыс болуы мүмкін
г.тыныс алу болмайды
28
17. Бақалшақтың сырты немен қапталған:
а.әкпен
б.мүйізге ұқсас затпен
в.хитинмен
г.кремниямен
18.Айқұлақтың аталығының аналығынан айырмашылығы неде?
а.аналығынан ірілеу
б.аналығынан ұсақтау
в.аналығынан айырмашылығы жоқ
г.жауаптардың ешқайсысы дұрыс емес.
19. Шаянның зәр шығару мүшесі қай жерде орналасқан?
а.құйрық бөлігінде
б.құрсақ бөлігінде
в.бас бөлігінде
г.көкірек бөлігінде
20. Насекомдардың ұлпаларына оттегінің жеткізілуі қалай жүзеге
асырылады?
а.капиллярлардың қабырғалары арқылы диффузиямен
б.трахеяның қабырғалары арқылы диффузиямен
в.өкпе қапшықтарының қабырғалары арқылы диффузиямен
г.бірінші трахея арқылы, сосын капиллярлар арқылы диффузиямен
21. Алабұғаның омыртқалар саны нешеу?
а.шамамен 10
б.шамамен 20
в шамамен 30
г.шамамен 40
22. Гликоген дегеніміз не?
а.гипофиздің алдыңғы аймағының гормоны
б.ұйқы безінің ферменті
в.қанның қызыл пигменті
г.глюкозаның полимері
23. Сопақша ми нені реттейді?
а.ас қорытуды
б.тыныс алуды
в.жүректің іс әрекетін
г.жауаптардың барлығы дұрыс
24. Парасимпатикалық нерв жүйесі нені жоғарылатады?
а.қан қысымын
б.ішек қимылын
в.жүрек соғысын
г.оқуға қабілеттілігін
29
25. Тромбаның негізін не құрайды?
а.фибриноген
б.фибрин
в.тромбин
г.қан плазмасы
26. Мына органдардың қайсысы қанның ең ірі депосы болып
табылады?
а.бүйректер.
б.ми
в.жүрек
г.тері
27. Мыналардың қайсысы гомологты органдар?
а.мысықтың аяғы мен шыбын аяғы
б.адам көзі мен өрмекші көзі
в.көбелектің қанаты мен жарғанаттың қанаты
г.жорғалаушылардың мүйізді қабыршағы мен құстардың қауырсыны
28. Гомологты болып табылатын органдар (Мүшелер):
а.мысықтың аяғы мен шыбын аяғы
б.адам көзі мен өрмекші көзі
в.көбелектің қанаты мен жарғанаттың қанаты
г.кесіртке қабыршағы мен құстардың қауырсыны
29. Вирустар клеткаға қалай енеді?
а.мембранадағы спецификалық рецепторлармен байланысып, эндоцитоз
арқылы
б.клетка мембранасында арнайы каналдар түзеді
в.арнайы тасымалдаушы белоктардың синтезін индукциялау арқылы
г.көрші клеткалардан плазмодесма арқылы
30.Төмендегі процестердің қайсысы митохондрияда жүзеге аспайды:
а.тотығу арқылы фосфорлану
б.гликолиз
в.транскрипция
г.трансляция
д.Кребса циклі
30
VІ. Тестік тапсырмалар
1.Төменгі орнанизмдердің қайсысына прокариоттық клеткалар тән
1.көк-жасыл балдырлар
2.мүктер
3.папоротниктер
4.саңырауқұлақтар
5.бактериялар
6.қызыл балдырлар
А -1,2,5,6 В -3,4,5,6
С- 1,5,6 Д- 2,6 Е-2,3,4,6
2 Қандай органоидтар қос мебраналы
1.пластидтер
2. вакольдар
3. рибосомалар
4. митохондралар
5. ядро
6. лизосомалар
7. Гольджи аппараты
А- 3,1,5,6 В-1,3,4,6.
С- 2,5,6,7 Д-1,4,5,6 Е-2,3,4,6.
3. Омыртқасыз жануарлардың қандай белгілері ланцентник
құрылысына тән?
1. көпқабатты жабын эпителиі;
2. хорда;
3. нефридияларар ( зәр шығару мүшесі)
4. түтікті жүйке (нерв) жүйесі;
5. жүрек құрсақ (вентральді) бөлімінде орналасқан;
А: 3; В: 1, 3;
С: 4; Д: 1, 4;
Е: 2
4. Медузаның полиптерден негізгі айырмашылықтары неде?
1. отрықшы формалар;
2. еркінжүзуші формалар;
3. колониальды;
4. жеке организм;
5. жыныс жолымен көбею;
А: 2; В: 1, 3,
С: 4; Д: 2, 4; Е: 2,4,5
31
5. Құрбақа зиготалары қандай жолмен бөлшектенеді?
1.сырттай
2.толық біркелкі;
3.Толық біркелкі емес;
4.спиральді детерминативті;
5.билатеральді;
А: 2; В: 1, 3;
С: 4; Д: 2; 4; Е: 2; 4; 5;
6. Төменгі ерекшеліктердің қайсысы қан-айналымының ашық
жүйесін сипаттайды?
1. қан клеткааралық кеңістікке келеді;
2. қан ұлпаларды тікелей қоректендіреді;
3. қанда гемоглобин жоқ;
4. артериалар (салатамыр)капилярларға тармақталады;
5. қан жүрекке вена(көктамыр) арқылы оралады;
А: 1, 3; В: 2, 3;
С: 1, 2; Д: 2, 4;
Е: 1, 5;
7. Қан құрамында гемоглобин жоқ организмдерде төмендегі
структуралардың қайсысы кездеспейді?
1.артериалар( салатамырлар);
2. веналар (көктамырлар);
3. капиллярлар;
А: 1; В: 3;
С: 1, 2; Д: 1, 3 Е:2;3
8.Ылғалды топырақта өсетін өсімдікті құрғақ топырақты ортаға
ауыстырсақ сонымен қатар, өсімдік жаңа ортаға бейімделіп алды деп
ойлайық аталмыш жағдайда өсімдік бойында төмендегі
өзгерістердің қайсысы орын алады?
1. жапырақтың ауданы тарылады.
2. тамыры кең ауданды қамти таралады.
3. кутикуласы жуанданады.
А: 1; В: 1, 2, 3
С: 2; Д: 1, 3;
Е: 2, 3;
9.Тамыр мен жапырақ ағашты өсімдіктердің структуралық бөліктері
болып табылады.Төмендегі қасиеттердің қайсысы осы
структураларға ортақ болып саналады?
1. фотосинтез.
2. экскреция( зат алмасу өнім-нің сыртқа шығарылуы);
3. транспирация;
4. өткізгіштік;
А: 3; В: 4; Е: 3 С: 2,4; Д: 1, 3;
32
10. Құрылысының күрделілігі бойынша айырмашылығы бар
организмдер берілген: вирустар (1), бактериялар(2),
саңырауқұлақтар(3), балдырлар (4).
Төмендегі схемалардың қайсысы эволюциялық сатылықты дұрыс
көрсетеді?
А: 1-2-3-4; В: 1-2-4-3;
С: 2-1-4-3; Д: 2-1-3-4:
Е: 1-3-2-4:
11. Неге цианобактериалар мен қызыл балдырлар жарықтың түсу
деңгейі төмен орталарда көп кездеседі?
1. Өйткені, көбею дәрежесі жоғары организмдер оларды (көлемі кіші
болғандықтан) жарығы төмен ортаға ығыстырады.
2. Өйткені, олардың барлығы жарыққа өте сезімтал.
3. Өйткені, олар қосымша антенді пигменттері арқасында жарықты
өте үнемді пайдалана алады.
А. Барлығы дұрыс
В. Тек 1 дұрыс.
С. Тек 2 дұрыс.
Д. Тек 3 дұрыс.
Е. Тек 2 және 3 дұрыс.
12.Инфузория класы өкілдерінің, су бағаналарын экологиялық
тұрғыдан бағалауда маңызы неде?
1. су биоценозында қоректік тізбек элементі;
2. судың ластануына қатысты индикатор;
3. инфекциялық маңызы;
А: Барлығы дұрыс;
В: Тек 1 дұрыс.
С. Тек 2 дұрыс.
Д. Тек 3 дұрыс.
Е. Тек 2 және 3 дұрыс.
13.Тікентерілер өкілдеріне қозғалыстың қандай типі тән?
1. тері-бұлшықетті қапшық арқылы;
2. бунақты аяқтары арқылы;
3. бұлшықетті аяқтары арқылы;
4. эпителиальды бұлшықет клетка ларының жиырылуы арқылы;
5. амбулакральді жүйе арқылы (гидравликалық тип);
А.Барлығыдұрыс. С. Тек 5 дұрыс Е. Тек 4 дұрыс.
Б. Тек 1 дұрыс. Д. Тек 3 дұрыс.
33
14. Қара және сүр тышқандарды шағылыстыру нәтижесінде 30 ұрпақ
алынды, олардың 14 –ті қара түсті. Сұр түс қара түске қарағанда
доминантты белгі. Ата-аналарының генопиті қандай?
1. екеуі де гетерозиготалы (Аа х Аа).
2. екеуі де гомозиготалы(АА х аа).
3. біреуі гетерозигота, ал екіншісі гомозигота(Аа х аа)
4. біреуі гетерозигота, ал екіншісі доминантты
гомозигота (Аа х АА).
15. Дальтонизм белгісі (түсті ажырата алмайды) бойынша
Гетерозигота әйел мен қалыпты еркек арасында қандай ұр-
Пақтарды күтуге болады? Белгі (дальтонизм) рецессивті,
жыныспен тіркесіп тұқым қуалайды.
1. ½ қыздары және ½ ұлдары – дальтониктер;
2. қыздары – қалыпты. Ал ұлдары –дальтониктер.
3. қыздарының бәрі қалыпты, ұлдарының жартысы
дальтониктер.
4. барлығы дальтоник емес.
16. Белок биосинтезіне қажет клетка компоненттерін (и РНК,
аминқышқылдары, рибосомалар және т.б.) пайдалана отырып
клеткадан тыс жағдайда (пробиркада) белок синтездеп алуға
болады. Егерде белок синтезіне қоян рибосомасы, қой и РНК-сы,
бактерия тРНК-сы , ит аминқышқылдары қосылса. Пайда болған
белок төменгі организмдердің қайсысына тән болады?
1.қоян; 2. қой; 3. бактерия; 4. ит;
А. 1; В. 2; С. 2, 3; Д. 3; Е. 4;
17. Прокариоттық 70S рибосоманың құрамына кіретін
суббөліктерді көрсетіңіз?
1. 50S + 30S
2. 45S + 25S
3. 40S + 30S
4. 60S + 10S
5. 50S + 20S
18. Төмендегілердің қайсысы, омыртқасыз организмдерде
инфекциядан қорғанудың басты механизмі болып табылады?
1. фагоцитоз.
2. антиденелердің синтезі.
3. дененің температурасының жоғарлауы.
4. қан клеткалары мөлшерінің көбеюі.
А. 1; В. 2; С. 2, 3; Д. 1, 3; Е. 4;
19. Төмендегі организмдердің қай тобына бірінші рет қабырғалы
тыныс алу пайда болды?
1. сүтқоректілер.
2. қосмекенділер.
3. рептилияларда.
4. құстарда.
5. балықтарда.
34
20. Митохондриялық белоктардың гендері қайда орналасқан?
1. тек митохондриялық ДНК молекуласында.
2. тек цитоплазмалық ДНК молекуласында.
3. тек ядролық ДНК молекуласында.
4. митохондриялық және ядролық ДНК молекулаларында.
5. митохондриялық және цитоплазмалық ДНК молекулаларында.
21. Тұқым қуалайтын аурумен ауыратын еркек ауыру емес әйелге
үйленді. Олардың 8 балалары болды. Оның төртеуі қыздар, ал қалған
төртеуі ұлдар. Әкесінің ауруын тек қыз балалары ғана (ұлдары емес)
тұқым қуалап алды. Бұл аурудың тұқым қуалау типін табыңыздар?
1. аутосомды, рецессивті.
2. аутосомды, доминантты.
3. доминантты, Х-хромосомасымен тіркескен.
4. рецессивті, Х-хромосомасыментіркескен.
22. Элементарлы эволюциялық құбылыс деп нені түсінеміз?
1. популляция генофондының өзгеруі.
2. популяция дараларының санының артуы.
3. мекендейтін ареалының кеңеюі.
4. популляцияның оқшаулануының артуы.
5. қоршаған ортаның өзгеруі.
23. иРНҚмолекуласы жеті нуклеотидтерден тұрады деп есептейік:
ААУГГЦА. Егер де генетикалық коден айқасып оқылған жағдайда
қанша аминқышқылы бұл тізбектен синтезделуі мүмкін.
1. жеті. 2. екі. 3. бес. 4. үш. 5. алты.
24. Қостізбекті ДНҚ молекуласының бір тізбегінің құрамы
төмендегідей: а-30% , Т- 30% және Г- 24%. Оған комплементарлы
(екінші) тізбектегі Г нуклеотидінің мөлшерін табыңыз?
1. 30 %. 2. 24 %. 3. 54 %. 4. 16%. 5. 84%.
25. Егер де антикодендердің жалпы саны 64 болған жағдайда, клетка
ішінде антикоден бойынша РНҚ саны қанша болады?
1. жиырма түрлі. 2. төрт түрлі. 3. алпыс төрт түрлі.
4. алпыс бір түрлі. 5. алпыс.
26. Төмендегі факторлардың қайсысы жапырақтардың саңылауының
ашылуын қамтамасыз етеді?
1. ауаның ылғалдығы. 2. ауаның температурасы. 3. топырақтағы судың
тапшылығы.
4. жапырақ клеткаларында крахмал мөлшерінің артуы. 5. қарқынды
фотосинтез.
А. 1, 2;
В. 2, 4;
С. 3, 5;
Д. 2, 5;
Е. 3, 4;
35
27.Бала қағанақ қабықшасынан ажыраған кезде,ол бірінші рет
өкпемен тыныс алады .Төмендегі процестердің қайсысы осыған себеп
болады?
1.қандағы СО2 мөлшерінің артуы
2. қандағы О2 мөлшерінің артуы
3. дене температурасының артуы
4. қандағы глюкоза мөлшерінің артуы
28.Қай топтағы жануарларда азотты заттардың соңғы өнімі аммияк
түрінде шығады?
1.қосмекенділер дернәсілдерінде
2. қыр шаянда
3. сүйекті балықтарда
4. шеміршекті балықтарда
5. құстарда
А.1,2,3; В.2,4,5.
С. 1,3. Д. 2,5
Е. 3,4.
29. Аминқышқылдардың бүйір топтары , олардың салыстырмалы
түрдегі ерігіштігін анықтайды. Төменде пентапептидтер көрсетілген .
Қайсысының ерігіштігі төмен?
1.вал-вал-вал-вал-вал
2.гли-гли-гли-гли-гли
3.асп-асп-асп-асп-асп
4.глу-глу-глу-глу-глу
30.Дара жарнақты мен қос жарнақты өсімдіктер арасында жалпы
ортақ белгілер көп.Төменде көрсетілген ерекшеліктердің қайсысы тек
дара жарнақты өсімдіктерге тән?
1. жапырақтары тор жүйкелі
2.жапырақтары қатар жүйкелі
3. гүлдері бес тармақты
4.гүлдері гүш тармақты
5тамыр жүйесі шашақты
А.1,3,5
В.2,4,5;
С. 2,3,5;
Д. 2,5;
Е. 1,5;
36
VІІ. Тестік тапсырмалар
1. Иірім түтік құлақтыңқай бөліміне кіреді?
а — сыртқы
б — соқырлық
в — ішкі
г – ішкі және ортаңғы
2. С витаминні жетіспеушілігінен татын ауру:
а — цинга
б — соқырлық
в — бери-бери
г — рахит
3. Төмендегі органеллардың қайсысы жануар және өсімдік
клеткаларына ортақ болып келеді?
а — пластидалар, митахондриялар
б — вакуольдер және лейкопластар
в — митахондриялар
г — Гольджи апараты, хлорапластар
4. Балықтың жүрегі арқылы қандай қан тасымалданады?
а — аралас
б — венозды
в — артерияльды
г — венозды және артерияльды
5. Қосмекенділердін мойын омыртқасында:
а — Үш мойын омыртқасы бар
б — Екі мойын омыртқасы бар
в — Бір мойын омыртқасы бар
г — Төрт мойын омыртқасы бар
6. Балықтардың қандай жүзбеқанаттары жұп болып келеді?
а — құйрық жүзбеқанаттары
б — арқа және көкірек жүзбеқанаттары
в — көкірек және құрсақ жүзбеқанаттары
г — аналь жүзбеқанаттары
7. Өсімдіктерде жемістің пісіп-жетілуін жетілдіреді:
а — ауксин
б — гиббереллин
в — этилен
г — цитокинин
8. Қандай жалпақ құрттың дамуы дернәсіл сатысынсыз жүзеге асады?
а — Планария
б — Сиыр цепені
в — Эхинокок
г — Бауыр сорғышы
37
9. Көкек зығыры:
а — Біржылдық өсімдік
б — Екіжылдық өсімдік
в — Үшжылдық өсімдік
г — Көпжылдық өсімдік
10. Төмендегі қасиеттердің қайсысы, жалпақ құрттар класын
сипаттауда негізгі болып келеді?
а — эктодерманың болуы
б — энтодерманың болуы
в — целомның болуы
г — паренхима түріндегі мезодерманың болуы
д — екінші реттік қуыстың болуы
11. Даражарнақтыларда қандай қор жинақтаушы мүше кездеспейді?
а — пиязшық
б — тамыржеміс
в -түйнек
г — тамыршық
12. Тамырдың қай аймағында клеткалардың митоздық бөлінуі
жүреді?
а — Сору аймағы
б — Өткізу аймағы
в — Бөліну аймағы
г — Өсу аймағы
13. Тері анализаторларының орталық бөлімі қайда орналасқан?
а — Шүйде аймағында
б — Маңдай аймағында
в — Төбе аймағында
г — Төбе және шүйде аймағында
14. Балықтардың қайсысында зәр шығару жүйесі көбею мүшелерімен
байланыссыз:
а — барлық балықтарда
б — тек сүйекті балықтарда
в — тек шеміршекті балықтарда
г — саусақ қанатты балықтарда
15. Физиологиялық ерітіндегі тұздардың мөлшері (%):
а — 0,2
б — 0,5
в — 0,9
г — 1,9
16. Бунақденелілердегі мұртшалардың саны:
а — бір жұп
б — екі жұп
в — үш жұп
г — екі жұп және үш жұп
38
17. Қарағайдың жапырақ клеткаларында хромосома саны — 24, ал
тұқым эндосперм клеткаларында храмасома саны:
а — 12
б — 24
в — 36
г — 48
18. Иттерде сабалақ құлақ (А), тік құлаққа (а) қарағанда
доминантты. Екі итті шағылыстыру нәтижесінде 12 сабалақ
құлақты және 4 тік құлақты ұрпақ пайда болды. Ата-аналарының
генотипін
табыңыздар.
а — АА х АА
б — Аа х АА
в — Аа х аа
г — Аа х Аа
19. Хлоропластарда Н+ иондарының градиенті не үшін пайдаланады?
а — АТФ синтезі үшін
б — НАДФН+ синтезі үшін
в — су фотолизі жүзеге асуы үшін
г — СО 2 -нің сіңуі нәтижесіндегі рН-тың өзгеруінтежеу үшін
20. Фотосинтездің жарық фасасында пайда болады.
а — оттегі,АТФ және НАДФН
б — оттегі және көмірсулар
в — оттегі және АТФ
г — су, АТФ және НАДФН
21. Ата-аналардың бірінші жұбының қан тобы II және III, ал екінші
ата-ана жұбында — IV және III. Нәрестенің қан тобы — I. Аталған
жұптардың қайсысы осы нәрестенің ата-анасы болуы мүмкін?
а — Екеуі де болуы мүмкін
б — Екеуінің де болуы мумкін емес
в — тек бірнші жұп болуы мүмкін
г — тек екінші жұп болуы мүмкін
22. Фотосинтездің жарық сатысында өсімдік күн сәулесі энергиясын
не үшін пайдаланады?
а — АДФ және фосфаттан АТФ-ті синтездеу үшін
б — Көмірқышқыл газынан глюкозаны синтездеу үшін
в — НАДФ + Н 2  НАДФН
г — СО 2 — ден О 2 -ні синтездеу үшін
23. Дисахаридтерге жатады:
а — рибулоза, галактоза, фруктоза
б — рибоза, манноза, мальтоза
в — мальтоза, лактоза, сахароза
г — сахароза, фруктоза, рибулоза
39
24. Диссимиляция нәтижесінде 5 моль сүт қышқылы және 27 моль
көмірқышқыл газы түзілді.
Анықтаныздар, глюкозаның қанша молі толық емес жолпен
ыдырады:
а — 4,5 моль
б — 2,5 моль
в — 27 моль
г — 5 моль
25. ДНҚ құрамында төмендегі нуклеотидтердің қатынасының
қайсысы тұрақты болып келеді, яғни бірге тең болады?
а . A+G/T+C в . A+C/T+G
б . A+T/G+C г . A/G, T/C
26. Жыныстық сұрыталу дегеніміз не?
а — Жыныстық айырмашылықты күшейтүге бағытталған сұрыпталу
б — Неке жұптарының таңдамалы жүзеге асуына негізделген сұрыпталу
в — Жыныстық көбеюдің ролін арттыруға бағытталған сұрыпталу
г — Популяциядағы сирек аллельдердің жиілігін арттыру
27. Ционабактерияларда және өсімдіктерде электрондардың
донорлары
а — Сутек және күкіртсутек
б — Су
в — Сутек және май қышқылдары
г — Сутек және аминқышқылдары
28. Оқшауланудың маңызы:
а — Популяцияны сыртқы факторлардың зияңды әсерінен сақтайды
б — Сирек аллельдердің жиілігін едәуір жоғарлатады
в — Жаңа мутациялардың пайда болу жылдамдылығын арттырады
г — Даралардың өсімталдылығын арттырады
29. Креационизм дегеніміз не?
а — Әлемнің пайда болуы туралы ілім
б — Әлемнің белгілі бір бағытта дамуы туралы ілім
в — Өзгергіштіктің мақсаттыығы туралы ілім
г — Табиғи сұрыпталу туралы ілім
30. Табиғи сұрыпталудың әсерінен ең басты нәтижесі:
а — ұрпақтарының көбеюін қамтамассыз ететін гендердің жиілігінің
популяция генофондында артуы
б — организмдердің өзгеріштігін арттыратын гендердің жиілігінің
популяция генофондында артуы
в — түрлерге тән белгілердің сақталуын қамтамасыз ететін гендердің
популяция генофондында пайда болады
г -организмдердің мекендейтін ортасына бейімделуін қамтамассыз ететін
гендердің популяция генофондында пайда болады
40
VІІІ. Тестік тапсырмалар
1. Өзінің жеке даму барысында қысқаша полип сатысын басынан
кешіретін, ішекқуыстыларға жатады:
а) актиния;
б) тұщы су гидралары;
в) колониялы маржан полиптері;
г) аурелия.
2. Тұқым құрамында бар:
а) ұрық тамыршасы;
б) ұрық бүршікшесі;
в) бір немесе екі тұқым жарнағы;
г) айтылғандардың барлығы.
3. Суыққа төзімді өсімдік деп аталады:
а) температура өзгеруіне төзімді өсімдіктер;
б) тұқымдары төмен температурада өсіп-өнетін өсімдіктер.
в) экстремальды жағдайда өсетін өсімдіктер;
г) қар астында жасыл түрде қыстайтын өсімдіктер.
4. Органикалық заттар жарықта пайда болады:
а) жапырақтың жұмсақ бөлігінің барлық клеткаларында;
б) тек жүйкелерінде;
в) тек бағаналы ұлпасының клеткаларында;
г) тек борпылдақ ұлпа клеткаларында.
5. Гүл сағағы бар гүлдер:
а) барлық өсімдіктер гүлдерінде;
б) өсімдіктердің басым көпшілігінде;
в) өсімдіктердің тек белгілі бір түрлерінде;
г) суда өсетін өсімдіктерден басқаларының барлығында.
6. Картоп,қызанақ, ас бұршақ және үрме бұршақ – бұл өсімдіктер:
а) желмен тозаңданатын;
б) өздігінен тозаңданатын;
в) өздігінен және айқас тозаңданатын;
г) бунақ денелілер арқылы тозаңданатын өсімдіктер.
7. Қауашақ жемісі болады:
а) тек бір тұқымды;
б) тек екі тұқымды;
в) тек көп тұқымды;
г) барлығында болады.
8. Көкек зығырының жасыл бөлігі бұл:
а) гаметофиттер;
б) спорофиттер;
в) гаметофит те, сапрофит те болады;
г) бір бұтағы – гаметофиттер, ал басқасы – сапрофиттер.
41
9. Қоректену бойынша сапротрофты организмге жатады:
а) сүт қышқыл бактериялары;
б) дизентерия таяқшасы;
в) шіріту бактериясы;
г) қастауыш.
10. Ағаш тектес өсімдіктердің тамыры мен саңырауқұлақ арасындағы
симбиоз аталады:
а) фотосинтез;
б) паразитизм;
в) микориза;
г) сапротроф.
11. Ішекқуыстылар рефлексі жүзеге асады:
а) аралық клеткалар арқылы;
б) жүйке клеткалары арқылы;
в) тері-бұлшықет клеткалары арқылы;
г) тірек тақшасы арқылы.
12. Еркін тіршілік ететін жалпақ құрттар қоректенеді:
а) шіріген өсімдік қалдықтарымен;
б) ұсақ омыртқасыз жануарлармен;
в) өсімдіктердің жұмсақ бөліктерімен;
г) бактериялармен.
13. Дернәсіл сатысынсыз дамитын жалпақ құрттар:
а) ақ планария;
б) сиыр цепені;
в) эхинококк;
г) бауыр сорғышы.
14. Молюскалар өкілдерінің қайсысында көздері болады:
а) тек қосжақтаулыларда;
б) тек басаяқтыларда;
в) құрсақаяқтылар және басаяқтыларда;
г) молюска типінің барлық өкілдерінде.
15. Орамжапырақшыл ақ көбелек жұлдызқұрты қоректенеді:
а) тек орамжапырақ өсімдігінің жапырақтарымен;
б) кез келген крестгүлділер өсімдіктерінің жапырақтарымен;
в) тек мәдени крестгүлділер өсімдіктерінің жапырақтарымен;
г) орамжапырақ өсімдігі жапырағымен және басқа бақша өсімдіктерінің
шырынды жапырақтарымен.
16. Балық денесін жауып тұратын кілегей зат бөлініп шығады:
а) тері бездерімен;
б) қабыршақтарымен;
в) бүйір сызық мүшесімен;
г) жүзбе қанаттарымен.
42
17. Балықтардың қоректі зат дәмін ажырату клеткалары орналасқан:
а) ауыз қуысында;
б) ернінде;
в) бүйір сызығында;
г) жүзбе қанаттарында.
18. Қосмекенділер тері арқылы:
а) су іше алады;
б) су іше алмайды;
в) біреулері су іше алса, басқалары су іше алмайды;
г) жарықты қараңғыдан ажыратады.
19. Қосмекенділердің тіршілігі қандай су қоймаларымен байланысты:
а) тұзды;
б) тұщы;
в) тұзды және тұщы;
г) құрамында кальций тұздарының мөлшері жоғары тұщы суда.
20. Теңіз тасбақаларының аяқтары:
а) саусақ аралық жүзу жарғақтары бар;
б) ескекке айналған;
в) құрлықта мекендейтін тасбақалар аяқтары сияқты;
г) ұзын тырнақтары болады.
21. Құстардың қанаттарын көтеретін:
а) бұғана асты бұлшық еттері;
б) үлкен көкірек бұлшық еттері;
в) үлкен көкірек және бұғана асты бұлшық еттері;
г) иық және иық үсті сүйектерін иіп тұратын бұлшық еттер.
22. Артқы аяқтарын қозғалтқанда пайдаланбайтын ескекаяқтылар;
а) грендландия түлені;
б) теңіз мысығы;
в) морж.
23. Клетка аралық заттары айқындалып тұратын ұлпа:
а) жүйке;
б) бұлшық ет;
в) дәнекер.
24. Жұлыннан тарайтын нерв жұбының саны:
а) 31;
б) 25;
в) 34.
25. Гемоглобин мен оттегінің қосылысы химиялық реакция болып
табылады. Себебі:
а) түсі өзгереді;
б) тұнба түседі;
в) газ бөлінеді.
43
26. Жүрек соғылысының қалыптасуы жүзеге асады:
а) жүректің оң жақ қарыншасы арқылы;
б) жүректің оң жақ қарыншасы мен оң жақ құлақшасы арқылы;
в) сол жақ қарынша арқылы.
27. Лимфатикалық жүйенің сол жақ және оң жақ ағымдары келіп
құйылады:
а) жоғарғы қуыс көктамырға;
б) төменгі қуыс көктамырға;
в) өкпе салатамырына.
28. Бронхоның қабырғасы:
а) сақиналы шеміршектен тұрады;
б) спиральды орналысқан тығыз дәнекер ұлпасының талшықтарынан
тұрады;
в) шеміршектен және тығыз дәнекер ұлпасынан тұрады.
29. Аш ішектің бүртіктерінен сіңірілетін заттар:
а) глюкоза;
б) май қышқылдары;
в) амин қышқылдары.
Г) осының барлығы
30. Көздің жарық рецепторлары жарық энергиясын ненің көмегі
арқылы электр энергиясына айналдырады:
а) көз бұршағы арқылы;
б) гормондар арқылы;
в) пигменттер арқылы.
ІX. Тестік тапсырмалар
1. Электронтасымалдаушы тізбек арқылы энергия алу (АТФ синтезі)
процесстері:
а.аэробты тыныс алу
б.аралас ашу процессі
в.күкірттік тыныс алу
г.галобактерия фотосинтезі
д.денитрификация
2. Аноксигендік фотосинтезде электро доноры болып табылады –
а.сутектің асқан тотығы
б.H₂
в.тиосульфат
г.Fe²
д. гидроксиламин
44
3. Хромосоманың қандай типті кездеспейді?
а.метацентрикалық
б.субметацентрикалық
в.акроцентрикалық
г.центроцентрикалық
д. Субметацентрикалық және акроцентрикалық
4. Трансляциялануға, яғни белок синтезіне дайын РНК 360
нуклеотидтен тұрады. Осы РНК негізінде
пайда болған белок, қанша аминқышқылынан тұрады?
а.шамамен 360
б.шамамен 1080
в.тура 120
г.120-дан аз
5. ДНҚ молекуласының Ц – Т – Г – А тізбегінен синтезделген РНК
молекуласының тізбегі:
а. Г-А-Ц-Т
б. Ц-А-Ц-Т
в. Г-А-Ц-У
г. Г-Г-Ц-Т
д. Г-А-Ц-А
6. Митоздың анафазасында хроматид саны (n) мен ДНҚ мөлшері (с)
неге тең?
а. 2n және 2с
б. 2n және 4с
в. 4n және 4с
г. 4n және 2с
д. 1n және 1с
7. Клетка метаболизімінде АТФ маңызды молекула болып
табылады,өйткені:
а) құрамында энергияға бай фосфатты байланыс бар;
б) оның фосфатты байланысы оңай пайда болады,бірақта үзілуі қиын;
в) оны организмды қоршаған ортадан оңай алуға болады;
г) ол өте тұрақты молекула.
8. Төмендегі клетка структураларының қайсысында нуклеин
қышқылы болмайды?
1) митохондрияларда;
2) ядрода;
3) бүдір эндоплазматикалық торда;
4) тегіс эндоплазматиклық торда.
Дұрыс жауапты табыңыз:
а) 1,3 және 4;
б) тек 3;
в) тек 4;
г) 3 және 4.
45
9. Жыныс және бүйрек үсті бездері гормондарының ортақ
биосинтетикалық алғы заты ол-
1) инозит;
2) лецитин;
3) фосфотидилхолин;
4) холестерин.
Дұрыс жауапты табыңыз:
а) 1 және 4;
б) тек 4;
в) 2 және 3;
г) тек 3.
10. Эукариоттық клеткаларда ДНҚ репликациясы барысында
праймерлердің аластатылуы:
1) ДНҚ –аза арқылы жүзеге асырылады;
2) қалыңқы тізбекте жүзеге асады;
3) ДНҚ полимераза арқылы жүзеге асады;
4) тек ядрода жүзеге асады.
Дұрыс жауапты табыңыз:
а) тек 1;
б) 1,2 және 4;
в) тек 2;
г) 2 және 3;
д) 2,3 және 4.
11. Е.Coli бактериясының бір клеткасында R ферменттің бір ғана
молекуласы бар деп ойлайық. Осы ферметтің молярлық
концентрациясын анықтаңыздар?
а) 0,166х10 -23 М;
б) 1,66х10 -24 М;
в) 6,02х10 -23 М;
г) 6,02х10 23 М.
12. Ауадағы азот:оттегі:аргон:көмірқышқыл газдарының
қатынастары:
а) 80:30:10:2;
б) 78,09:20,95:0,93:0,03;
в) 78,09:25,15:1,1:0,05:
г) 80,05:30,25:1,25:0,03.
13. Қышқылдық жаңбырдан көбірек зардап шегеді келесі
экосистемалар:
а) солтүстіктік;
б) экваторлық;
в) суптропикалық;
г) тропикалық.
46
14. Қалыңдығы 1 см топырақ қабаты пайда болуы үшін қанша уақыт
қажет:
а) 10 жыл;
б) 50-100 жыл;
в) 25 жыл;
г) 5 жыл.
15. Дигибридтік талдаушы шағылыстыру:
1) АаВв қос дигетерозигота мен аавв гомозигота арасындағы жағылысу;
2) Аавв гетерозигота мен ааВв гетерозигота арасындағы шағылысу;
3) аавв гомозигота мен АаВв дигетерозигота арасындағы шағылысу;
4) жоғарылардың ешқайсысы дұрыс емес.
Дұрыс жауапты табыңыз:
а) тек 1;
б) тек 1 және 2;
в) 1,2,3;
г) тек 4.
16. Эпистаз жағдайында дигетерозиготаларды шағылыстару
нәтижесінде, ұрпақтардан белгілердің ажырауы байқалады:
1) 9:3:4;
2) 12:3:1;
3) 9:6:6:1.
Дұрыс жауапты табыңыз:
а) тек 1;
б) тек 2;
в) 1 және 2;
г) тек 3.
17. Тқменде, организм топтарының эволюция барысында пайда болу
тәртіптері көрсетілген. Қайсысы сенің ойыңша дұрыс?
а) автотрофтар-анаэробты гетеротрофтар-аэробты гетеротрофтар
б) анаэробты гетеротрофтар-анаэробты, гетеротрофтар-фотоавтотрофтар-
көмірсулар
синтезі үшін су сутегін пайдаланатындар
в) анаэробты гетеротрофтар-аэробты, гетеротрофтар-фотоавтотрофтар,
көмірсулар синтезі үшін су сутегін пайдаланатындар
г) анаэробты гетеротрофтар-фотоавтотрофтар, көмірсулар синтезі үшін су
сутегін-аэробты гетеротрофтар
18. Табиғи сұрыпталу бір популяция ішінде полиморфизмді
жоғарлату мүмкін. Төмендегі көрсетілген табиғи сұрыпталу
формаларының қайсысы популяция ішіндегі полиморфизмді жедел
жоғарлатады?
а) бағыттаушы сұрыптау
б) тұрақтандырғыш сұрыптау
в) дизруптипті сұрыптау
г) популяцияның тығыздығына тәуелді сұрыптау
47
19. Шөл дала жануарларында (түйе және қазақы қой) майдың
жинақталуы біркелкі емес, ал ескекеаяқтыларда – біркелкі. Бұл неге
байланысты?
а) қоректену ерекшеліктеріне
б) терморегудяция ерекшеліктеріне
в) қозғалу ерекшеліктеріне
20. Ашық мұхиттың экватор аймақтарының өнімділігіне қарағанда,
маржан рифтерінің өнімділігі анағұрлым жоғары, өйткені көп
мөлшерде алады
а) қоректік заттар элементтерін
б) күн сәулесін
в) жылуды
г) суды
21. Бірінші реттік органикалық заттардың проценттері:
а) жануарлар мен өсімдіктер
б) саңырауқұлақтар мен бактериялар
в) өсімдіктер мен цианобактериялар
г) жануарлар мен цианобактериялар
д) саңырауқұлақтар мен жануарлар
22. Дұрыс жауапты тап:
а) мұхит өсімдіктерінің биомассасы су жануарлар биомассасынан жоғары
б) су өсімдіктерінің биомассасы су жануарлар биомассасынан төмен
в) жер үсті өсімдіктерінің биомассасы жер үсті жануарлар биомассасынан
төмен
23. Биосферада зат айналымын жүзеге асыратын организмдер ішінде,
көк-жасыл бактериялар (цианобактериялар) неге жатады?
а) продуценттерге
б) консументтерге
в) редуценттерге
г) редуцент және консументтерге
24. Экосистеманың тұрақтылығын жоғарлатады:
а) паразиттер мен жыртқыштардың санын
б) продуценттер мен консументтердің сандарының тең болуын
в) түр дараларының санын жоғарлату
25. РНҚ молекулалары ішінде ең үлкені:
а) тРНҚ.
б) мРНҚ.
в) рРНҚ.
г) Барлық РНҚ молекулалары біркелкі
48
26. Қандай көміртек атомы хиральды болып табылады
(ассиметриялы)?
а ) әртүрлі төрт топтармен байланысқан
б) төрт сутек атомы бар
в) құрамында қос байланыс бар
г) екі әртүрлі және екі бірдей топтармен байланысқан.
27. Қараңғы сатыда СО 2 фиксациялануы үшін не қажет екесін
табыңыздар:
1. АТФ 2. гексоза 3. пентоза 4. су
5. НАДФ*Н2 6. оттегі 7. триоза
Дұрыс жауапты белгілеңіз:
а) тек 1
б)1, 3, 5
в) 1, 3, 4, 5
г) 1, 4, 5
д) барлығы
28. Митохондриялық белоктардың гендері қайда орналасқан?
а. Митохондрияльды ДНҚ -да;
б. Цитоплазмалық ДНҚ -да;
в. ядролық ДНҚ -да;
г. Митохондриялық және ядролық ДНҚ -да;
д. Митохондриялық және цитоплазмалық ДНҚ -да;
29. Қағанақтың ажырау барысында, бала бірінші рет өкпемен тыныс
ала бастайды. Төмендегі процестердің қайсысы себебі болып
табылады?
а. қандағы СО 2 мөлшерінің артуы;
б. қандағы О 2 мөлшерінің артуы;
в. организм температурасының өзгеруі;
г. қанда глюкоза мөлшерінің артуы;
30. Тұқым қуалайтын Тэя- Сакс ауруын рецесивті ген анықтайды.
Аурудың негізгі белгілері : көздері көрмейді және ақыл есі кем.
Нәрестелер арасындағы бұл аурудың жиілігі 1 млн. Адамның 10-ы.
Генофондтағы гетерозиготаның жиілігін табыңдар.
а) 5000
б) 10
в) 6300
г) 3150
49
X. Тестік тапсырмалар
1. Көпклеткалы теніз балдырларының денесінде:
а) кішкене тамыры және жапырағы болады;
б) жапырағы және сабағы бар, бірақ тамыры жоқ;
в) жапырағы, сабағы және тамыры болмайды;
г) жапырағы және жіпше тәрізді тамырлары болуы мүмкін;
2. Көкек зығырында сулы клеткалар:
а) жоқ;
б) аз мөлшерде болады;
в) көп мөлшерде болады;
г)жеке клеткалар болады;
3. Түйреуіш тәрізді плаунда споралы масақша:
а) тікесінен орналасқан әрбір бұтақтың ұшында біреуден пайда болады;
б) тікесінен орналасқан әрбір бұтақтың ұшында екеуден пайда болады;
в) негізгі жатаған сабағының ұшында біреуден пайда болады;
г) негізгі жатаған сабағының ұшында екеуден пайда болады;
4. Споралыға жатады:
а) амебалар;
б)эвгленалар;
в) маляриялық паразиттер;
г) инфузория- туфелька.
5. Ұрықтың даму барысында құрттарды пайда болады;
а) клеткалардың ішкі және сыртқы қабаттары;
б) клеткалардың ішкі, сырқы және ортаңғы қабаттары;
в) бір қабатты клеткалар
г) төрт қабатты клеткалар;
6. Қазірге заманғы ең үлкен буырымен жорғалаушы:
а) ниль крокодилі;
б) сұр варан;
в) Комонда аралындағы варан
г) анаконда;
7. Жыланның тілі қандай мүше болып табылады?
а) сипап сезу және дәм сезу мүшесі;
б) сипап сезу, дәм сезу және иіс сезу мүшесі;
в) тек иіс сезу мүшесі;
г) тек дәм сезу мүшесі;
8. Қауырсын жамылғысында мамығы аз кездесетін немесе мүлде
болмайтын құстар:
а) көгершіндер;
50
б) үйректер;
в) қаздар;
г) аққулар;
9. Тікентерілер өкілдеріне қозғалыстың қандай типі тән?
а) тері- бұлшықетті қапшық арқылы
б) бунақты аяқтары арқылы
в) бұлшықетті аяқтары арқылы
г) эпителиальды- бұлшықет клеткаларының жиырылуы арқылы
д) гидравлитикалық тип (амбулакральды жүйке арқылы).
10. Адреналин гормонының ішкі органдарға әсері қайсы жүйке
жүйесінің әсерімен ұқсас:
а) симпатикалық;
б) парасимпатикалық;
в) соматикалық;
11. Омыртқасыз жануарлардың қандай белгілері ланцетник
құрлысына тән?
1. көпқабатты жабын эпителиі
2. хорда
3. нефридиялар
4. түтікті жүйке жүйесі
5. жүрегі құрсақ бөлімінде орналасқан
Дұрыс жауапты белгілеңіз:
а) 3
б) 1,4
в) 4
г) 1,4
д) 3, 5
12. Қанның 1 мм 3 мөлшеріндегі тромбоциттер саны:
а) 5 млн;
б) 200- 300 мың;
в) 5 -10 мың
13. Жабықтұқымдыларға қарағанда, жалаңаштұқымдыларда
кездеспейтіндер:
а) екінші реттік ксилима;
б)перикарпий;
в) тұқымбастама;
г) камбий;
14. Адам организмде вирустар туғызатын аурулар:
а) коклюш, корь, дифтерия;
б)полиомиелит, паротит, оспа;
в) тиф,қызылша, туберкулез;
51
г) грипп, пневмония, гепатит;
15. Жылуды реттеу орталығы қайда орналасқан?
а) көкірек қуысында;
б) алдыңғы ми негізінің астында;
в) аралық мида
г) сопақша мида
16. Неге жеке гүлге қарағанда, гүл шоғыры жақсы тозаңданады?
а) гүлшоғырының күшті иісі бунақденелерді өзіне тартады;
б) өсімдіктің гүлдену ұзақтығы артады;
в) гүлшоғыры бар өсімдіктер, жеке гүлді өсімдіктерге қарағанда жақсы
тозаңданбайды.
г) бұлай болғанда жеке гүлді өсімдіктер ертеде жойылып кеткен болар еді.
17. Төмендегі ұлпа элементтерінің қайсысы тек жабықтұқымдыларға
тән?
а) трахеи
в) ризоидтар
г) камбиум
б) смоляные ходы
18. Су жетіспегенде өсімдік солып қалады, өйткені:
1. клеткадағы зат алмасу баяулайды;
2. өсімдік тез қартая бастайды;
3 тірек клеткаларының өсуі баяулайды;
4 клеткаларда ішкі қысым төмендейді;
Дұрыс жауапты белгілеңіз:
а) тек 3
б) тек 2
в) 1, 2, 4
г) барлығы
19. Жеміс ұлуына қарағанда көл айқұлағы:
а) дара жынысты
б) гермафродит
в) қармалаушысы бар
г) жұмыртқасын қорғайды
20.Нысына клеткалардың мембраналық рецепторларымен емес,
ядролық рецепрторымен байланысатын гормон:
а) адреналин;
б) инсулин;
52
в) өсу гормоны;
г) трийодтиронин;
21. Кактуста түріөзгерген жапырақ келесі қызметтерді атқарады;
а) ауадағы су буларын конденсациялайды;
б) ыстық күн сәулесінен қорғайды;
в) көбею процесіне қатысады;
22. Түрөзгерген сабақ
а) түйнек
б) тамыржеміс;
в) тікенек;
23. Бациллар – бұл:
а) граммоң спора түзетін таяқшалар;
б) граммтеріс спора түзуші таяқшалар;
в) граммтеріс спора түзбейтін таяқшалар;
г) граммоң споратүзбейтін таяқшалар;
24. Қандай түсті спектрдің фотосинтетикалық белсенділігі жоғары?
а) сары
б) жасыл
в) көк
г) ақ
25. Антиденелер пайда болады:
а) барлық лимфоциттерде;
б) Т- лимфоциттерде;
в) В- лимфоциттерде;
г) фагоциттерде;
26. Гастрин ненің мөлшерінде секрециялануын күшейтеді?
а) пепсиді;
б) хитиназаны;
в) альдегидоксидазаны;
г) химотрипсинді;
27. Төмендегі буылтық құрттардың қайсысы гермофродит болып
табылады:
а) жауын құрты;
б)нереида;
в) құмқазар;
г) медициналық сүлік;
28. Микоплазмалар муреин синтезіне әсер ететін пинициллинге
төзімді болып келеді, себебі:
а) клетка қабығы болмайды;
б) жалған муреин синтездейді;
в) антибиотиктің активтілігінің күшеюі үшін керек стеролар түзілмейді;
53
г) клетка қабығында хитин бар;
29. Өрмекші тәрізділер ішінде метаморфозбен дамитындар:
а) өрмекшілер;
б) кенелер;
в) сары шаяндар;
г) сольпуг;
30. Екінші реттік дене қуысы өмір бойы сақталады:
а) молюскаларда;
б) буылтық құрттарда;
в) буынаяқтыларда;
г) хордалылар
Тапсырма ХІ
Әрбір сұрақ (1 балдан)
1. Ауру қоздырғыштары бөлетін токсиндер, қандай ауруды
өршітпейді?
а) холераы б) кюклюша в) ботулизма г) туберкулез
2. Ұзын толқынды күн сәулесін, адам ненің көмегімен қабылдайды?
а) тек торлы қабықтың таяқшаларымен
б) терінің терморецепторларымен
в) тек торлы қабықтың құтышаларымен
г) тек торлы қабықтың таяқшалары және құтышаларымен
3. Өсімдіктерде қор заттар қай жерде сақталады?
а) ядрода б) хлоропластта в) вакуольде г) ядрошықта
4. Крахмалға йод тамызып тексерген тәжірибеден, органикалық
заттардың қай жерде түзілетінің көруге болады?
а) жарық түскен жапырақ бөлігіне б) жапырақтың кез келген
жеріне
в) тек йод тамызған жерінде г) тек хлоропласттар бар
жерінде
5.Итмұрынның жалған жемісі — көпжаңғақты жеміс неден дамиды?
а) түйіннен б) гүлтабаннан в) аналық ауызынан г) аналық
мойнынан
6. Қылқандылар бүрлері дегеніміз не?
а) жеміс б) көбею органы, түріөзгерген өркен
в) тұқымбастсма г) ұрық
7. Аударылып шығатын бұлшық етті жұтқыншақ бар құрттар?
а) планария б) сиыр цепені
в) аскарида г) бауыр сорғышы
54
8. Өрмекшітәрізділердің бірінші жұп аяқтары?
а) антеннулалар б) мандибулалар
в) хелицералар г) педипальпалар
9. Тұйықталмаған қан айналым жүйесі бар жануарларға тән?
а) гемоглобин, гемоцель, лимфа
б) гемоцианин, гемоцель, гемолимфа
в) гемоглобин, гемоцельдің болмауы, гемолимфа
г) гемоцианин, гемоцельдің болмауы, лимфа
10. Малярия қоздырғышының даму жолы қайсы?
а) адам қаны масаның сілекей бездері масаның ішегі
б) тұщы су малярия масасының сілекей бездері адам қаны
в) адам бауырының клеткалары адам қаны масанығ ішегі
г) масаның сілекей бездері масаның қаны адам қаны
11. Аллигаторлар ұясын жасау барысында ненің үйіндісін қолданады?
а) құрғақ құм б) шіріген өсімдік в) күнге қыздырылған
тастар г) жоғарыда аталған қоспалар
12. Қанның ұюы, ненің қатысуынсыз жүреуі мүмкін?
а) альбумин б) лейкоцит
в) натрия иондары г) кальция иондары
13. Қоңыр балдырларда қор зат болып қандай зат түзілмейді?
а) крахмал б) глюкоза в) маннит г) ламинарин
14. Сүтқоректілердің құлағының ортанғы бөлігін түзуге не
қатыспайды?
а) гиомандибуляр б) квадратты сүйек
в) төс сүйек г) сыналы(клиновидная) сүйек
15. Құстар мен амфибиялардың жұмыртқасының сры уызының
белоктарының көпшілігі қайда синтезделеді?
а) аналық бездерінде б) бұлшық еттерде
в) бауырда г) жұлынның майында
16. Құрбақаның итшабағының қалқанша безін алып тастаса, қандай
өзгеріс болады?
а) қалыпты метаторфоз жалғаса береді
б) қалыпты метаморфоз жалғаса береді, бірақ құйрығы қалып қояды
в) метаморфоз тоқтап, организм өледі
г) метаморфоз тоқтайдыда, алып дернәсіл болып суда өмір сүре береді
17. Қалқанша маңы бездерінің парат гормоны ішектегі кальцийдің
сіңірілуін арттыру үшін адам организміне қандай витаминнің
тамақпен енуі шарт?
а) С
б) D
в) Е
г)В1
55
18.Гүлдерінде төменгі түйін кездесетіндер:
а) шетен б) долана в) алма
ағашы
г) бүлдірген д) шие
жауабы: 1) а + г 2) г + д 3) а + б + в
19.Табиғи гермафродитзм тән жануарлар:
а) олигохеттер
б) сүлік
в) мұртшааяқты шаяндар
г) балықтар
д) минога
жауабы:
1) тек а
2) а + б + в
3) г + д
20.Балық шеміршекті балықтарда кездеседі?
а) артериалды конус
б) торсылдақ
в) ішегіндегі спиральды клапан
г) бес желбезек саңылауы
д) іштей ұрықтану
жауабы:
1) а + в + д
2) г + д
3) тек а
21. Қан плазмасындағы холестеринді тасымалдауда негізгі рольді
атқаратын не?
а) альбумин
б) тығыздығы төмен липотротеин
в) транскобаламин
г) транскортин
22. Құрамында муреині жоқ организмдер қайсы?
а) микоплазмалар
б) грамтеріс эубактериялар грамоң эубактериялар
г) көк-жасыл балдырлар
23. Өкпе және бауыр ненің туындысы болып табылады?
а) энтодерма және эктодерма
б) энтодерма және мезодерма
в) эктодерма және мезоднрма
г) энтодерма
24. Жүйке ұлпасында?
а) нейрондар саны нейроглия клеткалары санымен тең
б) нейрондар саны нейроглия клеткалары санынан шамалы көп
56
в) нейрондар саны нейроглия клеткалары санынан аз
г) нейрондар санының нейроглия клеткаларына қатынасы үнемі өзгеріп
отырады
25. Алғашқы эндосперм кездеспейтін тұқымдар:
а) көкнәр, қызанақ
б) қарағай, жөке
в) інжугүл, асбұршақ
г) үрмебұршақ, асбұршақ
жауабы:
1) а + б 2) б + г 3) а + д
26. Қандай жанұяда балаларының белгілі бөлігі альбинос болады?
а) АА х аа
б) Аа х Аа
в) аа х аа
г) Аа х АА
27. Адамның бір клеткасында қанша ДНҚ молекуласы болады?
а) 1
б) 23
в) 46
г) 92
28. Эукариот ядросының хроматинінің негізгі компоненті:
а) ДНҚ, РНҚ
б) РНҚ, белок
в) ДНҚ, белок
г) ДНК, липидтер
29. Тышқандарда жүн түсі екі тіркеспен С және В локустарымен
анықталады.СС және Сс генотипі тышқандар жүні агути түсті, ал сс
генотипі тышқандар — альбинос болып келеді, өйткені оларда
пигменттер синтезі тоқталған. В аллелі қара агути түсті болуын, ал b —
сұр агути түсті болуын анықтайды.
Қара түсті тышқанды альбинос альбиносмен шағылыстырғанда
келесі ұрпақтар алынды: жартысы — альбиностар, төрттен бір бөлігі
қара агути, төрттен бір бөлігі — сұр агути болды. Жүні қара түсті
анасының генотипін анықтаңыздар:
а) ВВСС б)ВbСс в)Вbсс г)ВВсс
30. Төмендегілердің қайсысы дұрыс жұпталған:
а) хлоропласт — ферменттер қоймасасы
б) пероксима — клетканың жылжуы
в) ядрощық — рибосомдық РНҚ синтезделетін орын
г) лизосома — энергия көзі
57
Олимпиаданың практикалық тапсырмалары
І тапсырма
Есеп №1. 9 балл (0,5 балдан)
Төменде ауру туғызатын организмдер тізімі берілген. Олар сандармен
белгіленген. Ал инфекциялық аурулар тізімі бас әріптермен
белгіленген. Қандай аурудың, қандай организмдермен
шақыралатынын анықтаңыздар. Жауапқа арналған кестені
толтырыңыздар. Сәйкес организмдер санының астына,олар
туғызатын аурулар әрпін жазыңыздар.
Ауру туғызатын организмдер:
1. Вирустар
2. Бактериялар
3. Қарапайымдылар
Инфекциялық аурулар:
А. Құтырма (Бешенство) И. Грипп
Б. Ішсүзек (Брюшной тип) К. Қызылша (краснуха)
В. Ботулизм Л. Полимелит
Г. Туберкулез М. Лямблюз
Д. Гепатит Н. Оба (Чума)
Е. Корь О. Оспа
Ж. Көк жөтел (коклюш) П. Ангина
З. Күл (Дифтерия) Р. Малярия
С. Холера Т. Ұйқы ауруы (сонная болезнь)
Жауап кестесі:
1 2 3
Есеп № 2. 6 балл (0,5 балдан)
Төмендегі көрсетілген көпклеткалы организмдердің мүшелері мен
ұлпалары қандай ұрық жапырақшаларынан дамитынын
анықтаңыздар:
1. тырнақ
2. бауыр
3. жүйке жүйесі
4. тіс эмалі
5. көз бұршағы
6. өт қабының эпителиі
7. бүйрек
58
8. тіс дентині
9. ұйқы безі
10. жүрек бұлшық еті
11. қуық эпителиі
12. аталық және аналық бездер
Жауап кестесі:
Энтодерма Мезодерма Эктодерма
Есеп № 3. 11 балл (0,5 балдан)
Төменде сүтқоректілер тобының өкілдері берілген:
1. кірпі 2. тюлень 3. ат 4. маймыл 5. кенгеру 6. коала
7. түрпі (Ехидна) 8. үйрек тұмсық (утконос) 9. қалталы қасқыр 10.
қалталы тышқан 11. Опоссум
Аталған жануарлардың қандай сүтқоректілер тобына жататынын
анықтаңыздар:
(Кестенің сәйкес торына жануарлардың номерін жазыңыздар)
Қалталылар
Қағанақтылар
Ілкіаңдар
(первозвери)
Олар қандай континенттерде және субконтиненттерде мекендейді:
(Кестенің сәйкес торына жануарлардың номерін жазыңыздар)
Австралия
Оңтүстік Америка
Жаңа Зеландия
Бүкіл жер шарында
Солтістік Америка
Тасмания
Жаңа Гвения
Есеп № 4. 7 балл (1 балдан). Санмен белгіленген витамин аттарының
жанына олардың химиялық аталуы мен ол жетіспегенде пайда
болатын ауруларға сәйкес әріптерді жазыңыз.
Витаминнің аты Химиялық аталуы Авитаминоз ауруы
1. Витамин А А) Токиферол F) Анемия
2. Витамин В1 Б) Филлохинон Н) Балаларда рахит
ауруы дамиды
59
3. Витамин В6 В) Цианкобаламин D) Қаның сұйық болып,
ұйуының нашарлауы
4. Витамин D Г) Кальциферол N) Аппетиттің
төмендеуі, жүрек
айнуы, стоматит,
дерматит. Балаларда
селкілдек және анемия
байқалады.
5. Витамин В12 Д) Пиридоксин V) Ақшам соқыр уруы,
минеральды және
жалпы зат алмасу
процестерінің бұзылуы.
6. Витамин К Ж) Тиамин S) Ұрықтану процесінің
бұзылуы, түсік,
іштастау.
7. Витамин Е З) Ретинол Z) Бери-бери ауруы,
ақуыз және көмірсу
алмасуының бұзылуы.
Есеп № 5. 7 балл (0,5 балдан). Балықтар класына тән белгілерді
анықтаңыздар: (Өз жауаптарыңызды кестеге «+» таңбасы арқылы
енгізіңіздер).
р/с Белгілер Шеміршекті
балықтар
Сүйекті
балықтар
1. Қабыршақтарының құрылысы
қарапайым.
2. Жұп қанаттары көлденең
(горизантальды) орналасқан.
3. Ауызы құрсақ жағында
орналасқан.
4. Жүрегінде салатамырлық конус
(Артериальный конус) жоқ.
5. Несеп клоакаға бөлінеді.
6. Торсылдақ (Плавательный
пузырь) жоқ.
7 Ішегінде спиральды клопан бар.
8. Тыныс алу механизмы жақсы
жетілген.
9. Құйрық жүзбе қанатының
формасы тең айырлы және
вертикальды орналасқан.
60
10. Іштей ұрықтану.
11. Желбезек қақпақшалары жоқ.
12. Аналықтарының саны аз, ірі
жұмыртқаларын қабықшаға
салады.
13. Жүректерінде салатамыр
конусының орнына қолқа
буылтығы (луковица аорты)
дамиды.
14. Ұрықтану сырттай.
Есеп № 6. 12 балл (0,24 балдан)
А В С Д Ж З Е К Л М әріптерімен өсімдіктер белгіленген:
А. Пияз З. Жауқазын
В. Беде Е. Мыңжапырақ
С. Шие К. Қызанақ
Д. Жүгері Л. Егістік ярутка
Ж. күнбағыс М. Таңқурай
1. Жоғарыдағы (әріптермен белгіленген) өсімдіктерге тән гүл
формулаларын табыңыз? Өз жауаптарыңызды (код номерін U1-U7)
есеп соңындағы кестеге жазыңыз.
U1. Ca5Co5A G1
U2. Ca(2)+2 A3G1
U3. Ca(5)Co(5)F5G1
U4. Ca(5)Co1+2+(2)A(5+4)+1G1
U5. Ca4Co4A2+4G1
U6. Ca5Co(5)A5G1
U7. Ca3+3A3+3G1
2. Жоғарыдағы (әріптермен белгіленген) өсімдіктер қандай
тұқымдасқа жатады? Өз жауаптарыңызды (код номерін Д1-Д7) есеп
соңындағы кестеге жазыңыз.
Д1. Күрделігүл тұқымдасы
Д2. Алқа тұқымдасы
Д3. Крестігүл тұқымдасы
Д4. Лалагүл тұқымдасы
Д5. Бұршақ тұқымдасы
Д6. Раушангүл тұқымдасы
Д7. Астық тұқымдас
61
3. Жоғарыдағы (әріптермен белгіленген) өсімдіктерге қандай жемістер
типі (түрі) тән? Өз жауаптарыңызды (код номерін С1-С8) есеп
соңындағы кестеге жазыңыз.
С1.сүйекті жеміс (костянка)
С2. қауашақ
С3. дәнек
С4. бұршаққын
С5. жаңғақша
С6. құрғақ жеміс (семянка)
С7. бұршаққап
С8. жидек
4. Жоғарыдағы (әріптермен белгіленген) өсімдіктердің табиғи
формасын анықтаңыз. Өз жауаптарыңызды (код номерін Ж1-Ж4) есеп
соңындағы кестеге жазыңыз.
Ж1. ағаш
Ж2. бұталы
Ж3. шөптесін
Ж4. жартылай бұталы
5. Жоғарыдағы (әріптермен белгіленген) өсімдіктердің шаруашылық
маңызын анықтаңыз. Өз жауаптарыңызды (код номерін К1-К8) есеп
соңындағы кестеге жазыңыз.
К1. дәрілік
К2. декоративті
К3. мал азықтық
К4. жеміс-жидек
К5. көкөніс дақылдар
К6. майлы өсімдіктер
К7. арам шөп
К8. дәнді дақылдар
Жауаптарды (код номерін) толтыруға арналған кесте:
Өсімдік белгілері Өсімдіктер
А В С Д Ж З И
К Л М
Гүл формуласы
Тұқымдас
Жеміс типі
Табиғи формасы
Шаруашылық маңызы
62
Есеп № 7. 9 балл. (1 балдан). Суретте көздің құрылымдық элементтері
берілген. Олар 1-10 сандарымен белгіленген. Көздің структуралық
элементтеріне сәйкес құрылымдық және функциялық қасиеттерді
табыңыз. Құрылымдық элементтер сандарын кестеге енгізіңіз.
Жауаптарды толтыруға арналған кесте:
Құрылымдық
элементтер номірі
Құрылысы және функциясы
А) Жарық сәулесін сындырады.
Б) Сақиналы бұлшық еттермен қоршалған нұрлы
қабықшадағы жарық өтетін саңылау.
В) Дәнекер ұлпасынан тұратын сыртқы тығыз
орналасқан қабықша.
Г) Жарықты қабылдайтын жарық рецепторлар.
Д) Көзді қоректіндіреді.
Ж) қосарлы дөңесті, мөлдір созылмалы кірпік
бұлшықеттерімен қоршалған.
З) Құрамында көз түсін анықтайтын пигменті
бар.
И) Көз алмасын толтырып тұрады.
К) Көз рецепторларының қозуын қабылдап, оны
бас миының көру аймағына жеткізетін нерв.
Есеп № 8. 9 балл (1 балдан).
Суретте кейбір эндокриндік және экзокриндік
бездер сандармен белгіленген. Ал төмендегі
кестеде осы бездерді жұмысына (қызметіне)
қатысты тұжырымдар келтірілген. Суреттегі
нөмірленген бездерге қандай қызметтер сәйкес
келетінін анықтаңыздар. Бездер қызметіне
қатысты тұжырымдар жанына суреттердегі
сәйкес бездер нөмірін жазыңыздар.
Жауаптарды толтыруға арналған кесте:
Экзо- және
эндокриндік бездер
нөмірі
Экзо- және эндокриндік бездер қызметтері
А) Қанда натрий ионының мөлшерін
жоғарлататын гормон бөліп шығарады.
Б) Қандағы кальций иондарының мөлшері
нормадан төмендегенде, гормон бөліп шығарады.
В) Секрециялық белсенділігі төмендегенде,
63
негізгі метаболизм жылдамдығы төмендейді.
Г) Жасушалық иммунитеттің қалыптасуы үшін
қажет.
Д) Сүйек кемігінде эритроциттердің пайда
болуын күшейтетін гормон бөліп шығарады.
Ж) Бұл бездің гормоны болмаған жағдайда, дене
суды шамадан тыс мөлшерде жоғалтады.
З) Көмірсуға бай ас, бұл горманның бөлінуін
күшейтеді.
И) Қышқылға бай заттар бездің гормон бөлуін
арттырады.
К) Без бөліп шығаратын зат- ақуыздың химиялық
ыдырауы үшін қажет.
Есеп № 9. 4 балл.
Асқабақ өсімдігінің салмағы 2 және 4 кг аралығында болады. Салмағы 4 кг
болып келетін асқабақ жемісі екі жұп кумулятивті полимерлі гендердің тең
әсерінің нәтижесі болып табылады. Салмағы 2 кг асқабақты, салмағы 4 кг
асқабақпен тозаңдандырды. Кестеде F 2 -де салмақ бойынша пайда болған
ұрпақтардың сандық қатынастары және бастапқы ата-аналарының
(салмақтары 2 және 4 кг) генотиптері берілген. Дұрыс жауабын табыңыз.
Дұрыс жауап жанына Х белгісін қойыңыз.
4 кг 3,5 кг 3 кг 2,5 кг 2 кг 2 кг ата-
аналары
4 кг ата-
аналары
А) 1 2 6 2 1 Aabb AABB
Б) 1 4 6 4 1 AaBb AaBB
В) 1 4 6 4 1 AAbb AaBB
Г) 1 6 2 6 1 AABb AABB
Д) 1 4 6 4 1 aabb AABB
Есеп № 10. 5 балл (0,5 балдан)
Төменде гормондар тізімі берілген. Осы гормондарды химиялық
табиғаты бойынша іріктеңіздер.
1. Прогестиндер 2. Катехоламиндер 3. Экзидондар 4. Тиреоидты
гормондар 5. Андрогендер 6. Мелатонин 7. Вазопрессин 8.
Глюкагон 9. Гастрин 10. Гистамин
Жауап жазуға арналған кесте:
Гормондар
Стероидты Аминқышқылдық
туындылар
Белокты-пептидтік
64
Есеп № 11. 8 балл (4 балдан). Төменде ДНҚ молекуласының
нуклеотидтік құрамы берілген.
ά β
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
А. ТАЦ АТГ АТЦ АТГ ТЦА ТГА ААТ ТТЦ ТАГ ЦАТ ГТА
Б. АТГ ТАЦ ТАГ ТАА АГТ АЦТ ТТА ААГ АТЦ ГТА ЦАТ
Сандармен триплеттердің орналасу тәртібі берілген. Ал, А және Б
әріптермен ДНҚ молекуласының жеке тізбектері белгіленген. ά және β
симвлдарымен ДНҚ тізбектерінің бағыттары таңбаланған. Бұл ДНҚ 5 амин
қышқылынан тұратын пептидтің синтезін бағыттайтыны белгілі деп
ойлайық.
Осы деректер негізінде келесі сұрақтарға жауап беріңіз:
1. ДНҚ молекуласының қай тізбегі транскрипцияланады А
Б
2. Транскрипция процессі қай бағытта жүреді? ά
β
Есеп № 12. 6 балл (2 балдан)
192 аминқышқыл қалдығынан тұратын фермент егеуқұйрық бауырында
бар деп есептейік. Бұл фермент 1140 жұп нуклеотидтен тұратын генмен
анықталады.
Осы деректер негізінде келесі сұрақтарға жауап беріңіз:
А. Бұл геннің экзондары қанша нуклеотидтен тұрады. жұп
нуклеотид
Б. Бұл геннің интрондары қанша нуклеотидтен тұрады жұп
нуклеотид
В. Осы геннің жалпы ұзындығын табыңыз. нанометр
Есеп № 13. 6 балл. (2 балдан)
А. 574 аминқышқыл қалдығынан тұратын бір гемоглобин белогы
рибосомада 90 секундта синтезделеді.
1 секунд уақытта, гемоглобин белогына қанша аминқышқылы
тіркеледі
Б. Адам организімінде әрбір секунд сайын орта шамамен 2 млн. эритроцит
қайта пайда болып жатады және әрбір эритроцитте 280 млн. гемоглобин
макромолекуласы болады деп есептейік. Осы деректер негізінде келесі
сұрақтарға жауап беріңіздер:
65
1. Әрбір секундта барлығы қанша гемоглобин макромолекуласы
синтезделіп жатады
2. Эритроциттер адамның қай мүшесінде пайда болады
Есеп № 14. 4 балл. Кестені толтырыңыздар. Реакциялардың қайсысы
митохондрияда жүзеге асады.
Реакциялар типі Митохондрияда жүзеге асады
1. НАДФ-тің тотықсыздануы
2. Май қышқылының синтезі
3. органикалық заттардың толық
тотығуы
4. Гендер экспрссиясы
5. Кальвин циклі
6. Лимон қышқылы циклі
7. Май қышқылдарының тотығу
арқылы ыдырауы
8. Нитриттің тотықсыздануы
Есеп № 15. 4 балл (1 балдан)
Төмендегі белгілі бір ауылдағы қарлығаш құсының санының өсуін
сипаттайтын гистограмманы мұқият қараңыз.
1-бірінші ұрпақ, 2- екінші ұрпақ, 3- үшінші ұрпақ, 4- төртінші ұрпақ, 5-
бесінші ұрпақ.
Гистограммадағы деректер негізінде келесі сұрақтарға жауап беріңіз:
1. Қарлығаш құстарының әрбір ұрпағының саны алдыңғы ұрпаққа
қарағанда қанша есе артық ____________
2. Әрбір қарлығаш жұбы қанша балапан басып шығарады _________
3. Бесінші ұрпақта қарлығаш құстарының саны қанша болады _____
4. Қарлығаш құстарының саны қандай жолмен өсіп жатыр:
66
Арифметикалық прогрессия __________ геометриялық
_________ прогрессия
Есеп № 16. 10 балл (2 балдан). Кестеде А популяциясындағы сәйкес
генотипті даралардың саны берілген.
Генотип Даралар саны
НН 40
Нh 45
Hh 50
А) Кестедегі деректер негізінде аллелді гендер жиілігін анықтаңыздар:
р(Н) _____ q(h) _____
Б) А популяциясы Харди – Вайнберг тепе – теңдік күйінде тұр деп санап,
келесі генотипті даралардың теориялық күтімді санын анықтаңыз:
НН ______ Hh ______ hh ______
ІІ тапсырма
ЕСЕП №1 (20 БАЛЛ)
А В С Д әріптерімен өсімдік аттары берілген:
А.Түймедағы
В. Жүгері
С. Пияз
Д.Таңқурай
Келесі сұрақтарға жауап беріңіздер:
1. Жоғарыдағы (әріптермен белгіленген) өсімдіктерге тән гүл
формулаларын табыңыз? Өз жауаптарыңызды (код номерін U1-U7)
есеп соңындағы кестеге жазыңыз. (4 балл)
U1.
  1 5 5
Æ À Ê Ò

U2. Гс (2)+2 А 3 Ж 1
U3.
    1 5 5 0
Æ À Ê Ò
U4. Т 5 К 1+2+(2) А (5+4)+1 Ж 1
U5. Т 2+2 К 4 А 2+4 Ж 1
U6. Т 5 К (5) А 5 Ж 1
U7. Гс 3+3 А 3+3 Ж 1
2. Жоғарыдағы (әріптермен белгіленген) өсімдіктер қандай
тұқымдасқа жатады? Өз жауаптарыңызды (код номерін Д1-Д7) есеп
соңындағы кестеге жазыңыз. (4 балл)
Д1. Күрделігүл тұқымдасы
Д2. Алқа тұқымдасы
Д3. Кресттігүл тұқымдасы
67
Д4. Лалагүл тұқымдасы
Д5. Бұршақ тұқымдасы
Д6. Раушангүл тұқымдасы
Д7. Астық тұқымдасы
3. Жоғарыдағы (әріптермен белгіленген) өсімдіктерге қандай
гүлшоғырлары тән? Өз жауаптарыңызды (код номерін 1-11) есеп
соңындағы кестеге жазыңыз. (4 балл)
4. Жоғарыдағы (әріптермен белгіленген) өсімдіктерге қандай жемістер
типі (түрі) тән? Өз жауаптарыңызды (код номерін С1-С8) есеп
соңындағы кестеге жазыңыз. (4 балл)
С1. Сүйек жеміс (костянка)
С2. Қауашақ
С3. Дәнек
С4. Бұршаққын
С5. Жаңғақша
С6. Құрғақ жеміс (семянка)
С7. Бұршаққап
С8. Жеміс
5. Жоғарыдағы (әріптермен белгіленген) өсімдіктер жапырақтарының
жүйкелену типін (түрін) анықтаңыз? Өз жауаптарыңызды (код
номерін Ж1-Ж3) есеп соңындағы кестеге жазыңыз. (4 балл)
Ж1. Тор жүйкелі
Ж2. Параллель жүйкелі
Ж3. Доға жүйкелі
Жауаптарды (код номерін) толтыруға арналған кесте:
Өсімдік белгілері
Өсімдіктер
А В С Д
Гүл формуласы
Тұқымдас
Гүл шоғыры
Жеміс түрі
Жапырақтарының
жүйкелену типі
68
ЕСЕП №2 (2 балл)
Төмендегі сандармен берілген анатомиялық көрсеткіштерді
пайдалана отырып, кестені толтырыңдар (кестенің сәйкес
анатомиялық көрсеткіштер нөмірін қойыңдар).
Анатомиялық көрсеткіштер:
1. Жалпақ иық
2. Жіңішке тар жамбас
3. Күмбез тәрізді табан
4. Жалпақтау және қысқалау келген көкірек клеткасы
5. Төменгі екі жұп қабырғаның қысқалау болуы
6. Жалпақ жамбас
7. Жіңішке келген сүйектер
8. Бойының биігірек болуы
Жауаптар енгізілетін кесте
Ерлер көрсеткіші Әйелдер көрсеткіші
1. ЕСЕП №3 (2 балл)
Жүйкелік және гуморальдық реттелудің айырмашылығын
табыңыздар
Салыстыруға арналған белгілер:
1. Клеткалардың өзара әрекеттесуінің ежелгі формасы
2. Сигнал өте жоғары жылдамдықпен беріледі (100 м/с)
3. Сигнал қан немесе лимфа арқылы беріледі
4. Сигнал нысанаға дәл жетеді
5. Берілетін сигнал – жүйкелік импульс
6. Берілетін сигнал – химиялық импульс
7. Сигнал ұзақ уақыт әсер етеді
Дұрыс сандық жауаптарды кестеге енгізіңдер
Гуморальдық реттелу Жүйкелік реттелу
ЕСЕП №4 (3 балл)
Төменде көрсетілген белгілердің ішінен күнбағыс өсімдігіне тән .
1.Дара жарнақты өсімдік
2.Қос жарнақты өсімдік
3. Мәдени өсімдік
4.Шөптесін өсімдік
5. Ағаш діңінен бірнеше бұтақтар тарайды
6. Тұқымнан бір маусым ішінде вегативті және репродуктивті мүшелері
пайда болып, сол маусымда қайта өледі
69
7. Көпжылдық өсімдік
8. Екі жылдық өсімдік
9. Түтікше және жалғантіл гүлдері себетгүл гүлшоғырына жиналған
10. Гүлшоғыры шоқпарбасгүл
11. Жеке үлкен гүлдері болады
12. Жылусүйгіш өсімдік
13. Суыққа төзімді
14. Ағаш түрінде кездеседі
15. Жабайы өсімдік
16. Себетгүл гүлшоғырына түтікше және шұқырақша (воронка) тәрізді
гүлдер орналасқан себетгүл гүлшоғыры болады
Таңдап алған белгілердің нөмірін сызық жолға жазыңдар:
Күнбағыс:
ЕСЕП №5 (6 балл)
Шаянтәрізділер мен насекомдарға тән белгілерді анықтаңдар
(Өз шешімдеріңізді кестеге + таңбасы түрінде енгізіңдер)
р\с Белгілер Шаянтәрізділер
Насекомдар
1 Денесінің сырты хитинді жабынмен
қапталған
2 Денесі екі бөліктен тұрады: баскөкірек
пен құрсақтан
3 Денесі үш бөліктен тұрады: бас, көкірек
және құрсақтан тұрады
4 Құрсағы бунақталған
5 Құрсағы бунақталмаған
6 Бір жұп мұрты бар
7 Екі жұп мұрты бар
8 Қарапайым көздері бар н/е тіпті
болмауы мүмкін
9 Көптеген көзшелерден тұратын күрделі
екі көзі болады
10 Демтүтік арқылы тыныс алады
11 Тыныс алу мүшесі – желбезек
12 Қан айналу жүйесі тұйықталмаған
13 Қан айналу жүйесі тұйықталған
14 Көбісінде қанаттары бар
15 Қанаттары болмайды
ЕСЕП №6 (4 балл)
70
Адам ағзасындағы кальций деңгейінің реттелуі туралы пікірлерге
сәйкес жауаптар индексін қойыңдар (кестеде келтірілген).
Жауаптар индексі:
А. Д витамині Г. Қан Ж. Бүйрекүсті безі
Б. Сүйектер Д. Қалқанша маңы бездері
В. Қалқанша без Е. С витамині
Дұрыс жауаптар индексін кестеге енгізіңдер
№ Пікірлер Индекстер
1. Бастапқы кальций мөлшерінің организмде жинақталуын
қамтамасыз ететін витамин
2. Кальцийдің жиналуын қамтамасыз ететін – кальцитонин
гормонын бөлетін без
3. Кальцийдің көп мөлшерде жиналатын орны
4. Қандағы кальций деңгейін реттейтін гормон бөлетін без
ЕСЕП №7 (4 балл)
Суретте нейруланың құрылысы берілген (қандаушаның
эмбриональдық дамуының бір сатысы).
Төменде нейруланың элементтері берілген
1. Дене қуысы
2. Ортаңғы қабат (мезодерма)
3. Ішек қуысы
4. Хорда
5. Жүйке пластинкасы
6. Сыртқы қабат (эктодерма)
7. Ішкі қабат (энтодерма)
Суреттегі төртбұрыштарға жоғарыда берілген элементтердің сәйкес
нөмірін қойыңдар
ЕСЕП №8 (6 балл)
Төменде әріптермен бунақденелілер класының өкілдері белгіленген.
А. Маса Б. Шегіртке В. Түткөбелегі
Г. Қандала Д. Балара Ж. Қанқыз
71
1. Жоғарыдағы бунақденелілердің қандай отрядқа жататынын
анықтаңыздар. Отрядтардың жанына бунақденелілер өкілдерінің
сәйкес әріптерін жазыңыздар (3 балл).
Қатқылқанаттылар
Қосқанаттылар
Қабыршаққанаттылар
Турақанаттылар
Шалақатқылқанаттылар
Жарғаққанаттылар
Теңқанаттылар
2. Жоғарыда аталған бунақденелілер өкілдеріне қандай ауыз
аппараттар типі (1-5 сандармен белгіленген) тән? Ауыз
аппараттарының типінің жанына бунақденелілердің әріптерін
жазыңыздар. (3 балл)
1. Жалағыш
2. Сорғыш
3. Жалап – сорғыш
4. Шаншып – сорғыш
5. Кеміргіш
ЕСЕП №9 (3 балл)
Төменде көрсетілген белгілер өсімдіктердің қандай мүшелеріне тән?
Белгілер:
1. борпылдақ паренхима
2. анық айқындалған кутикуласы бар
3. анық айқындалған перидермасы бар
4. х – тәрізді ксилеманың орталық целиндірі бар
5. түйнектің негізгі бөлігі болып табылады
6. Каспари белдемелері бар
7. түрі өзгерген тамыржемістер
8. түтік талшық шоқтары бар
9. жылдық сақиналары бар
10. түрі өзгерген тамырпиязшық
Тиісті жауаптардың нөмірін кестеге енгізіңдер. Бір өсімдік мүшесіне тиісті
бірнеше жауаптар болуы мүмкін.
Мүшелер Тамыр сабақ жапырақ
Белгілер
72
ЕСЕП №10 (6 балл)
Төменде үрмебұршақ тұқымының және бидай дәнінің элементтері
берілген.
А) тұқым жарнағы Г) тұқым қауызы
Б) эндосперм Д) бүршікше
В) тамырша Ж) сабақша
Суреттегі төртбұрыштарды жоғарыда берілген үрмебұршақ тұқымы
мен бидай дәнінің сәйкес элементтерінің әріптермен толтырыңдар.
ІІІ тапсырма
«ДАРЫН» РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҒЫЛЫМИ-ПРАКТИКАЛЫҚ
ОРТАЛЫҒЫ
( Аудандық олимпиада. Практикалық тур.2005-2006ж.
11 сынып.)
Есеп №1. Төмендегі өсімдіктер тұқымдастарына тән белгілері
анықтаңдар:
А) Астық тұқымдастар Б) Лалагүл тұқымдастар
Сәйкес әріптерді бос сызықты жазыңдар.
Тұқымдастар белгілері:
1) Кіндік тамыр жүйесі
2) Қарапайым гүлсерігі болады
3) Жапырақтары доға жүйкелі
4) Гү.л шоғыры – шашақгүл болуы мүмкін немесе дара гүлдері болады
5) Жапырақтары тор жүйкелі
6) Гүлінің формуласы: *О3+3, Т3+3, П1
7) Жемісі жидек немесе қауашақ болады
8) Гүлінің формуласы: О(2)+2, Т3, П1
9) Шашақты тамыр жүйесі
73
Есеп №2. Өсімдіктер бөлімдеріне тән белгілерді анықтаңдар.
Кестені толтырыңдар. ( «+» белгісін пайдаланыңдар).
Өсімдіктер белгілері Папортниктер Жалаңаштұқымдылар
Өсімдіктер көпшілігі-
шөптесін өсімдіктер
Ағаш немесе бұталар
түрінде кездеседі
Споралар арқылы көбейеді
Тұқым арқылы көбейеді
Ұрықтану кезінде сулы
ортаны қажет етпейді
Есеп №3. Насекомдардың даму түрлерін анықтаңдар. Таблицаны
толтырыңдар.
( «+» белгісін пайдаланыңдар ).
Насекомдар Толық түрленіп
даму
Шала түрленіп даму
Бал арасы
Көкқасқа шегіртке
Капуста ақкөбелегі
Қанқызы
Жай маса
Үй тарақаны
Үй шыбыны
Колорад қоңызы
Есеп №4. Суретте жапырақ бүршігінің (А) және гүл бүршігінің (Б)
құрылыстары берілген.
Олардың құрылыстарының элементтері:
1. Бастама сабақ
2. Бастама жасыл жапырақ
3. Жарғақ тәрізді бүршік қабыршағы
4. Сабақтың өсу конусы
5. Гүл шоғыры
Төмендегі бос төртбұрыштарды жапырақ және гүл бүршігінің сәйкес
элементтерінің нөмірімен толтырыңдар.
74
Есеп №5. Мына омыртқасыз жануарлар типтерін, олардың нерв
жүйесінің төменнен жоғарыға қарай күрделену сатысы бойынша
орналастырыңдар. Сәйкес әріптерді стрелка бағытында бос сызықтарға
жазыңдар.
А. Жалпақ құрттар
Б. Буынаяқтылар
В. Ішекқуыстылар
Г. Буылтық құрттар
1 _______ 2 ______ 3 ______ 4 ______
Есеп №6. Өсімдіктің тамыр аймақтарын ұшынан жоғарыға қарай ,
стрелка бағытында орналастырыңдар.
А. Өткізу аймағы
Б. Бөліну аймағы
В. Сору аймағы
Г. Өсу аймағы
1 _______ 2 ______ 3 ______ 4 ______
Есеп №7. Суретте ақ планарияның ішкі мүшелер жүйелерінің суреттері
берілген.
Ақ планарияның ішкі мүшелер жүйелерінің атаулары:
1. Жыныс жүйесі
2. Зәр шығару жүйесі
3. Ас қорыту жүйесі
4. Жүйке жүйесі
Бос сызықтарға сәйкес келетін ішкі мүшелер жүйесінің нөмірін қойыңдар.
75
Есеп №8. Құстар жүрегінің суреті қандай нөмірмен берілген?
Жауабы: _________
Есеп №9. Мына суретте берілген клеткалардың қайсысы тітіркенуді
қабылдайды және қозуды басқа клеткаларға жеткізеді?
Есеп №10. Өсімдіктердің тозаңдану тәсілдері мен оларға бейімделу
қасиеттерінің арасындағы сәйкестікті анықтаңдар.
( «+» белгісін пайдаланыңдар ).
Бейімделу қасиеттері
Бунақденелілер
арқылы тозаңдану
Жел арқылы тозаңдану
Гүлінде тәтті шырынының
болуы
Күлтежапырақшаларының ашық
реңді болуы
Гүлдерінің ашық реңді болмауы
және оларда тәтті шырынның
жоқтығы
Гүлдерінде үлпілдеген аналық
ауызы болады
Гүлдерінің жұпар иісті болуы
Гүлдерінің иісі болмайды
Есеп №11. Жарық сәулесінің көру мүшесінде көру рецепторларына берілу
жолдар тәртібін анықтаңыздар.
Жауаптарыңды стрелка бағытында бос сызықтарға жазыңдар.
Жауабы:______
____
76
А) Көз бұршағы
Б) Қасаң қабықша
В) Қарашық
Г) Таяқша және құтыша рецепторлар
Д) Шыны тәрізді дене
Жауабы: 1 _______ 2 ______ 3 ______ 4 ______ 5 _______
Есеп №12. Нейронның түрлері мен олардың қызметтері арасындағы
сәйкестікті анықтаңдар.
( «+» белгісін пайдаланыңдар ).
Нейрондар қызметі Сезім
нейрондары
Қокдырмалы
нейрондар
Қимыл
нейрондары
Тітіркенуді нерв
импульстарына түрлендіреді
Сезім және ішкі мүшелерден
келген нерв импульстарын
миға жеткізеді
Нерв импульстарының бас
мидағы бір нейроннан екінші
нйронға жеткізілуін іске
асырады
Нерв импульстарын
бұлшықеттерге, бездерге
және атқарушы мүшелерге
жеткізеді
Есеп №13. Бұлшықет ұлпаларының түрлерін төменде берілген
сипаттамаларға сәйкес анықтаңдар.
( «+» белгісін пайдаланыңдар ).
Сипаттамасы Бір ыңғай салалы Көлденең
жолақты
Қан тамырларының ортаңғы
қабатын құрайды
Көп ядролы клеткалардан тұрады
Көз қарашығының көлемінің
өзгеруін қамтамасыз етеді
Қаңқа бұлшықеттерін құрайды
Көлденең жолақты сызығы болады
Өте баяу жиырылады
77
Есеп №14. Бір инфузория- туфельканың бір сағат ішінде, әр вакуольде 30-
ға жуық бактериясы бар 60 ас қорыту вакуольдерін түзетіні белгілі. Онда
инфузория- туфелька бір тәулікте қанша бактерияны жоюы мүмкін?
Жауабы:___________
Есеп №15. Қан альбумин белогының молекулалық салмағы 68400
дальтон деп есептейік. Осы молекуладағы амин қышқылдарының санын
анықтаңыздар. Бір амин қышқылының салмағы 120 дальтон.
Жауабы:___________
Есеп №16. ДНҚ-ның бір тізбегінің нуклеотидтік құрамы келесідей деп
есептейік. А-30%, Т-30% и Г-24%. Комплементарлы тізбектегі Г
нуклеотидінің мөлшерін анықтаңыз.
Жауабы:____________
Есеп №17. Энергетикалық процестердің сатыларының дұрыс тәртібін
анықта.
А) Глюкозаның екі үш көміртек атомды(С3) қосылыстарға ыдырауы
Б) Оттегінің қатысуы
В) жоғары молекулалы органикалық заттардың ыдырауы
Г) судың және көмірқышқылдарының түзілуі
Д) сүт қышқылының түзілуі
Е) мономерлердің түзілуі
Сәйкес әріптермен бос кесте торларын стрелка бағытында толтырыңдар.
Есеп №18. ДНК мен РНКның құрылыстық , функциаоналдық
айырмашалықтарын анықтаңдар.
( «+» белгісін пайдаланыңдар ).
Құрылыстық және
функциональдық ерекшеліктері
ДНҚ РНҚ
Спиральды, екі полинуклеоотид
тізбектерінен тұрады
Бір полинуклеоотид тізбегінен
тұрады
Тұқым қуалайтын ақпаратты
78
ядродан рибосомаға тасымалдайды
Тұқым қуалайтын ақпараттың
қоймасы болып табылады
АТГЦ нуклеотидтерінен тұрады
АУГЦ нуклеотидтерінен тұрады
Есеп №19. Төменде көлшіктегі өсімдіктер мен жануарлар тізімі берілген:
1) жағалаудағы өсімдіктер
2) балық
3) қосмекенділер дернәсілі
4) фитопланктондар
5) су асты өсімдіктері
6) үлкен тоспаұлуы
Олардың көлшік экосистемасындағы рөлін анықтаңдар( Сәйкес
сандарды бос сызыққа жазыңдар).
А) ПРОДУЦЕНТТЕР ___________
Б) КОНСУМЕНТТЕР___________
Есеп №20. Анасы – гемофилия ауруын тасымалдаушы, ал әкесі
гемофилия ауруымен ауырады. Бұл некеден гемофилиямен ауыратын
ер бала туылған. Балаға бұл ауру кім арқылы берілген: анасынан ба,
әлде әкесінен бе?
Жауабы:____________
Есеп №21. Фибриоз ауруы адамдар арасында 1:2000 жиілікпен
кездеседі. Харди- Вайнберг теңдеуін пайдалана отырып, бұл
патологияны тасымалдаушылар жиілігін анықтаңдар.
Жауабы:____________
79
ІV.Тапсырма
Есеп 1. Эукариот және прокариот клеткаларына тән клетка
құрылымының ерекшіліктерін анықтаңдар. 13 балл (0,5 балл).
Клетка құрылымы
Эукариот Прокариот
клеткасы Өсімдік
клеткасы
Жануарлар
клеткасы
Плазматикалық мембрана
Клетка қабықшасы муреин
және белок тізбегінен тұрады
Эндоплазматикалық тор жүйесі
Гольджи аппараты
Лизосома
Пероксисома
80S рибосома
Митохондрия
Пластидтер
Тубулинді микротүтікшелер
Пили
Мезосомы
Фотосинтетикалық мембрана
Ядро
Нуклеоид
Плазмида
Есеп 2. Мына төмендегі клетка топтарын ұлпа типіне қарай бөліңдер.
8 балл (1 балл).
Клетка топтары Жабын
ұлпа
Негізгі
ұлпа
Механикал
ық
ұлпа
Өткізгі
ш
ұлпа
Талшықтар
Сүзгілі түтіктері
Өң (ЭПИДЕРМА)
Пияз қабыршағының
клеткалары
Хлорофильді клетка
Түтіктер
Жеміс жұмсағының
клеткалары
Тін (перидерма)
80
Есеп 3. Төменде келтірілген өсімдіктерді оларда кездесетін түрі
өзгерген өркен мен түрі өзгерген жапырақ типіне қарай бөліңдер. 7
балл (0,5 балл).
Түрі өзгерген өркендер: Өсімдіктер
атаулары:
А. Өркендік тікенектер (сояу) 1. Қияр
Б. Өркендік мұртшалар 2. Долана
В. Тамырсабақ 3. Інжугүл
Г. Түйін 4. Топинамбур
Д. Пиязшық 5. Жауқазын
6. Алое
Түрі өзгерген жапырақтар: 7. Кактус
L. Су қорына айналған 8. Жантақ
J. Тікенектер 9. Бұршақ
R. Мұртшалар 10. Пияз
11. Бүлдірген
А Б В Г Д L J R
Есеп 4. Саңыраулық өкілдерін топтарға бөліңдер. 5 балл (0,5 балл).
Өкілдері Қалпақшалы
саңырауқұлақ
Паразит
саңырауқұлақ
Зең
саңырауқұлақ
Бүршіктенуші
саңырауқұлақ
Мукор
Түлкіжем
Қастауыш
Ашытқы
Қайыңқұлақ
Есеп 5. Қосмекенділердің негізгі отрядтарына тән белгілерді табыңдар.
9 балл (1 балл).
Белгілері Құйрықтылар
отряды
Құйрықсыздар
отряды
Артқы аяқтары алдыңғы аяқтарынан
ұзындау болады
Дене пішіні қысқалау
Дене пішіні ұзындау
Аяқтарының көмегімен және
денесінің толқын тәрізді қимылымен
қозғалады
Аяқтары қысқа немесе
редуцироланған
81
Ортаңғы құлақ қуысы және дабыл
жарғағы болмайды
Сырттай ұрықтану
Метаморфозбен дамиды
Ортаңғы құлақ қуысы және дабыл
жарғағы болады
Есеп 6. Суреттен гүлдің құрылысының элементтерін анықтаңдар. 4,5
балл (0,5 балл).
I. Күлтежапырақша
II. Түйін
III. Тостағанжапырақша
IV. Гүлтабан
V. Гүлсағақ
VI. Тозаңғап
VII. Аналық мойны
VIII. Аналық аузы
IX. Аталық жіпше
Есеп 7.
Төмендегі келтірілген жануарлар мен симметрия типтері арасындағы
сәйкестікті табыңдар.
3,5 балл (0,5 балл)
Жануарлар атаулары: Симметрия типтері:
1. Өрмекші А) Сәулелі
2. Жарғанат Б) Екі жақты
3. Медуза
4. Қызыл маржан
5. Бақа
6. Акула
7. Гидра
1 2 3 4 5 6 7
Есеп 8. Қосжарнақтылар мен даражарнақтылар кластарын мына
белгілер бойынша
салыстырыңдар. 3,5 балл (0,5 балл).
82
Белгілер
Қосжарнақтылар
классы
Даражарнақтылар
классы
Тұқым жарнағының саны
А) біреу
Б) екеу
Тамыр жүйесі:
А) кіндікті
Б) шашақты
Камбиі болмайды
Жай және қынапты
жапырақтар
Доғалы және параллельді
жүйкелену
Есеп 9. Суретте жапырақ бүршігінің (А) және гүл бүршігінің (Б)
құрылыстары берілген. 5 балл (1 балл).
Олардың құрылыстарының элементері:
1. Бүршіктің сыртқы қабрашақтары
2. Алғашқы жапрақшалары
3. Өсу бүршігі (Өсу конусы)
4. Сабақша
5. Гүлшанақ
+++++++
Төмендегі бос төртбұрыштарды жапырақ бүршігінің және гүл
бүршігінің сәйкес элементтерінің нөмірімен толтырыңдар
Есеп 10. Суреттен өсімдіктің тамырының аймақтарын анықтаңдар.
5 балл (1 балл).
83
Тамыр аймақтары:
А) Өткізу аймағы _________
Б) Бөліну аймағы _________
В) Сору аймағы _________
Г) Өсу аймағы _________
Д) Тамыр оймақшасы _________
Есеп 11. Суретте бактериофагтың берілген құрылымдарын
анықтаңдар. 6 балл (1 балл)
1. Бас жағы
2. Жағасы
3. Базальды пластинка
4. ДНК
5. Қабы
6. Жіпшелер
Есеп 12. Әрбір қан тамырларының түріне сәйкес келетін, оның
құрылыс ерекшіліктерін
анықтаңдар. 4 балл (1 балл).
Қан тамырларының
түрлері
Құрылыс ерекшеліктері
1. Қызылтамыр
_____________
2. Көктамыр
_____________
3. Қылтамырлар
_____________
А) Қабырғалары оңай созылмалы және аз
мөлшерде бұлшықет талшықтары бар
Б) Қабырғалары бір қабатты клеткалардан
құралған
В) Қабырғалары созылмалы және көп
мөлшерде бұлшықет талшықтары бар
Г) Қабырғасының ішкі жағының үстінде
қақпақшалары болады.
Салыстыру
категориялары
Кіші қанайналым
шеңбері
Үлкен қанайналым
шеңбері
Көктамырдағы қан –
артериалды
Қызылтамырдағы қан –
венозды
Қанайналым шеңбері –
сол жақ қарыншадан
84
басталады.
Газалмасу өкпе
альвеолаларында өтеді
Қылтамырлардың барлық
ұлпалар мен мүшелерде
орналасуы
Қанайналым шеңбер сол
жақ құлақшада бітеді
Есеп 14. Витаминдердің организмдегі биологиялық маңыздылығын
анықтаңдар. 5 балл (1 балл).
Витаминдер
Биологиялық маңыздылығы
Витамин А
____________
Витамин В1
____________
Витамин В2
____________
Витамин Д
____________
Витамин С
А) Дәнекер ұлпаның дамуына және оның өсуіне
қажет. Родопсин пигментінің құрамына кіреді.
Б) Заталмасу процесіне, сау терінің түзілуіне,
тамырлардың нығаюына қатысады.
В) Кальцийлік және фосфорлық алмасуға қатысады.
Сүйектің және тістің түзілуіне қажет.
Г) Көмірсутектердің зат алмасуына, ұлпалық тыныс
алуға және тітіркенуді нерв жүйесіне жеткізуге
қатысады.
Д) Орталық нерв жүйесіне, белоктың және
көмірсулардың алмасуына қатысады. Жарық пен
түстің (цвет) қабылдануын қамтамасыз етеді.
V.Тапсырма
Есеп №1
А В С D M N әріптерімен саңырауқұлақтар бөлімінің кластары
белгіленген:(13 ұпай)
А. Хитридиомицеттер D. Аскомицеттер
В. Оомицеттер М. Базидомицеттер
С. Зигомицеттер N. Дейтромицеттер
1. Жоғарыда аталған саңырауқұлақтар кластарының өкілдеріне тән
қоректену тәсілін анықтаңыздар. Бос сызықтар жанына саңырауқұлақтар
кластары белгіленген әріптерді (A B C D M N) жазыңыз
U1.Паразиттер ______________
U2Сапрофиттер _________________
U3.Сапрофиттер, паразиттер _____________
85
U4.Симбионттар _________________________________________________
2. Симбионттар, сапрофиттер, паразиттер ____________________________
Жоғарыда аталған саңырауқұлақтар кластарының өкілдерінің клетка
қабығына тән заттарды (Ғ1-Ғ4) анықтаңыздар. Бос сызықтар жанына
саңырауқұлақтар кластары белгіленген әріптерді (A B C D M N) жазыңыз
F1.Жоқ__________________________________________________________
F2.Целлюлоза ___________________________________________________
F3.Пектин, хитин_________________________________________________
F4.Хитин________________________________________________________
3. Жоғарыда аталған саңырауқұлақтар кластарының өкілдеріне тән
жыныстық көбею тәсілін анықтаңыздар. . Бос сызықтар жанына
саңырауқұлақтар кластары белгіленген әріптерді (A B C D M N) жазыңыз
Н1. Изогамия____________________________________________________
Н2. Гетерогамия_________________________________________________
Н3. Зигогомия___________________________________________________
Н4. Автогамия___________________________________________________
Н5. Оогамия_____________________________________________________
Н6. Гаметангиогамия______________________________________________
Н7. Соматогамия ________________________________________________
Анықталмаған__________________________________________________
4. Төменде келтірілген саңырауқұлақтардың қандай класқа жататынын
анықтаңыз. . Бос сызықтар жанына саңырауқұлақтар кластары белгіленген
әріптерді (A B C D M N) жазыңыз
1. Мукор________________________________________________________
2. Пеницилл_____________________________________________________
3. Ағашқұлақ____________________________________________________
4. Фитофтора____________________________________________________
5. Картоп пәлесі (синхитрий))______________________________________
6. Тамыр шірітпелері (корневые гнили, фузариум______________________
Есеп №2. (7,5 ұпай)
Төменде жоғарғы сатылы және төменгі сатылы өсімдіктер өкілдері және
оларға тән мүшелер тізімі көрсетілген. Өсімдіктер аттары:
1 Көкек зығыры 2 Хлорелла
3 Сфагнум 4 Арша
5 Фукус 6 Плаун
7 Кипарис 8 Улотрикс
9 Қырықбуын 10 Адиантум
11 Тисс 12 Кладофора
13 Қарағай 14 Маршанция
Мүшелері:
А Қабаттама Б Өркен
86
В Ризоидтар Г Антеридии
Д Архегонии Е Қауашақ
Ж Өскінше З Гаметофит
И Спорофит К Діңше
Л Тамыршақ М Тамыр
Н Сабақ О Жапырақ
П Спорангий Р Сорустар
С Аталық бүрлер Т Тозаң
У Аналық бүрлер Ф Тұқымбастама
Жоғарыда аталған өсімдіктердің қандай топтарға жататынынын
анықтап, оларға тән мүшелерді анықтаңдар. Жауаптарыңды кестеге
жазыңдар.
Балдырлар Мүктер Папортниктер Жалаңаштұқымдылар
Өсімдіктер
Мүшелері
Есеп №3. (3.5 ұпай)
Жапырақ бөлімдерінің қызметтерін анықтаңыз.
Жапырақ
бөлімдерінің
қызметтері
Жапырақ
сағағы
Жапырақ
негізінде пайда
болған
қосжапырақша
Жапырақ
тақтасы
Жапырақ
негізі
Жапырақты
сабақпен
байланыстырады
Жас жапырақты
және қолтық
бүршігін
қорғайды
Фотосинтез
Газалмасу
Транспирация
Жапырақты
сабаққа бекітеді
Жапырақ
тақтасын
жарыққа
бағыттайды
87
Есеп №4 (7 ұпай). Суретте жапырақтың көлденең кесіндісі берілген.
Суреттегі деректер негізінде кестені толтырыңыздар.
Ұлпалар
құрамына
кіретін
клеткалар
Жабын
ұлпа
Негізгі
ұлпа
Өткізгіш
ұлпа
Механикалық
ұлпа
Өткізгіш
шоқтың
талшықтары
Тін
Сүрек
Борпылдақ
клеткалар
қабаты
Бағаналар
клеткалар
қабаты
Төменгі
қабат
клеткалары
Жоғарғы
қабат
клеткалары
Есеп №5 (6 ұпай). Кестеде келтірілген зәршығару жүйесінің
мүшелерінің қызметтерін табыңыздар. Әрбір мүшеге сәйкес қызметтің
әрпін жазыңыз.
Мүшелер және олардың
бөліктері
Мүшелер қызметтері
Бүйректер——— А) Екінші реттік несеп түзіледі
Несепағар——— Б) Бүйректен несепті шығарады
Қуық—————- В) Сүзілу арқылы бірінші реттік
несеп түзіледі
Бүрек астаушысы———— Г) Екінші реттік несеп
жинақталады
Шумлянский қабықшасы ———
(капсуласы)
Бүйрек өзекшелері————- Д) Екінші реттік несеп
организімнен шығарылады
Несеп шығару каналы————- Е) Организмнің ішкі ортасының
салыстырмалы тұрақтылығын
сақтайды және тіршілік
88
әрекетінің соңғы өнімдерін
сыртқа шығарады.
Есеп №6 (8 ұпай). Төменде сүйектер типтері және олардың байланысу
сипаттары берілген.
Сүйектер түрлері:
Б Ауаға толы жалпақ В Қысқа борпылдақты
Г Жуан жалпақ Ж Ұзын борпылдақты
З Ұзын түтікті К Қысқа түтікті
Байланыс түрлері:
F Қозғалмалы
N Аз қозғалмалы
L Қозғалмайтын
Кестеде көрсітілген адам қаңқасының байланысу типі мен сипатын
анықтаңыздар:
Қаңқа сүйектері Сүйек типтері Байланысу түрлері
Мойын
омыртқалары, білезік
сүйектері
Төбе сүйектері
Жоғарғы жақ
сүйектері, самай
сүйектері
Жауырын
Қабырға
Саусақ сүйектері,
алақан сүйектері
Тоқпан жілік,
шынтақ
Жамбас
Есеп №7 (9 ұпай). Бас миы бөлімдеріне сәйкес қызметтерді
анықтаңыз. Әрбір бас ми бөлімінің атының жанына сәйкес әріптерді
жазыңыз.
Бас ми бөлімдерінің аттары Қызметтері
Сопақша ми А. Бастың және дененің бұрылуы
кезінде пайда болатын бағдарлау
рефлекстері.
89
Ми көпіршесі
Б. Организімнің себепті мінез-құлығы
мен қорғаныш реакциясын (шөлдеу,
аштық, қорқыныш, ашулану) реттейді
Мишық В. Дененің кеңістіктегі жағдайын
сақтауын және ерікті қимылын
бақылайды.
Орталық ми Г. Мойын және вестибулярлы
рефлекстерге қатысады.
Таламус Д. Қорғаныш рефлекстері (жөтел,
көзден жас ағу, құсу), ас қорыту
рефлекстері, жүрек, тыныс алу және қан
тамырларының қызметінің рефлекстері.
Ж. Ми қыртысының қоззғалыс
аймақтары ерікті қимылдарды
қамтамасыз етеді.
Гипаталамус З. Организімде ішкі ортаның және зат —
алмасу процестерінің тұрақтылығын
қамтамасыз етеді.
Е. Ұйқы және сергектіліктің алмасуын
қамтамасыз етеді.
Үлкен ми сыңарлары И. Ауру және қуану сезімдерінің
қалыптасуына қатысады.
Есеп №8. (8 ұпай). Кестеде келтірілген өсімдіктердің анатомиялық және
физиологиялық белгілерін анықтаңыздар.
Анатомиялық және
физиологиялық белгілері
Фикус Жүргері Бидай
1. Үлкен вакуольдері және
хлоропластары бар сулы ұлпа.
2. Қабаттасқан түтік талшықтары
клеткаларының хлоропластарының
граналары жетілмеген.
3. С3- өсімдік
4. С4- өсімдік
5. САМ -өсімдік
6. Жапырақтарында
супэпидермальды склеренхимасы
бар.
7. Лептесігі негізінен түнде
ашылады
90
Есеп №9. (8 ұпай). 1-4 сандарымен өсімдіктері берілген, ал А-Д
сандарымен жапырақсабақты өсімдіктердің көбеюіне қатысты белгілері
берілген.
Төменде аталған өсімдіктерге сәйкес белгілерді анықтаңыздар.
Белгілердің әрпілерін сәйкес өсімдіктер жанына жазыңыздар.
1. Гинго_______________________________________________________
2. Қарағай_____________________________________________________
3. Саговник____________________________________________________
4. Магнолия___________________________________________________
А. Гүлдері біржынысты немесе өркендерінде спорофилдері бар
Б. Гүлдері қосжынысты немесе өркендерінде спорофилдері бар
В. Гүлдері жынысы бойынша диференциацияланбаған немесе
өркендерінде спорофилдері бар
Г. Ұрықтануы сперматозоидтар арқылы жүзеге асады
Д. Ұрықтануы жылжымайтын спермия клеткалары арқылы жүзеге асады.
Есеп №10. (5 ұпай). Жорғалаушылар класына жататын отрядтарға
қатысты мына төмендегі сұрақтарға жауап беріңдер.
1. Қос аяқтары бола ма?
2. Денесі мүйізді өсінділер және төмпешіктермен қапталған ба?
3. Жүрегі 3- камералы ма?
4. Өкпе саны біреу ме?
5. Улы тістері бола ма?
6. Кеуде клеткасы болады ма?
7. Өкпе саны екеу ме?
8. Жүрегі 4- камералы ма?
Жауаптарыңды таблицағы «-» және «+» белгілері арқылы енгізіңдер:
1 2 3 4 5 6 7 8
Кесірткелер отряды
Хамелеон отряды
Жыландар отряды
Крокодилдер отряды
Тасбақалар отряды
Есеп №11. (6 ұпай). Жүрек және қантамыр жүйесінде кездесетін
ауруларды туғызатын себептер:
А. Салатамыр қабырғаларында холестерин майшықтарының
жинақталуы
В. Сүйек кемігенде қанның қызыл түйіршіктерінің көп мөлшерде
пайда болуы
С. Гемоглобин геніндегі жеке нуклеотид деңгейіндегі мутация
91
D.Қан қысымының жоғары болуы
Е. Қан клеткаларының бастама клеткаларының бақылаусыз
пролиферациялану (активті бөлінуі).
F.Гемоглабин синтезінің баяулануы.
Жоғарыда аталған себептер, төмендегі мыны қан ауруларының
қайсысын туғызады? ( ұпай)
Аурулар Жауаптар
1. Орақтәрізді клеткалық анемия
2. Гипертония
3. Атеросклероз
4. Бета талассемия
5. Лейкемия
6. Полицитоз
Есеп №12 (5 ұпай).
Кестедегі ферменттердің қызметтерін дұрыс анықтаңыз.
А. Оксидоредуктазалар
——-
1. Су қатысуымен органикалық
заттарды ыдыратады
Б. Трансферазалар
———
2. Организімде тотығу және
тотықсыздану реакцияларына жауап
береді
В. Гидролазалар
——-
3. Бір молекуладан екінші бір
молекулаға белгілі бір атомдар тобын
тасымалдайды.
Г. Лиазалар
——
4 . Судың қатысуынсыз заттарды
ыдыратады.
Д. Изомеразалар
———
5. Органикалық заттардың ішкі,
сонымен қатар кеңістегі құрлымының
өзгеруін қамтамасыз етеді.
VІ.Тапсырма
ЕСЕП 1
Ғалымдар Х-бактериясының нуклеин қышқылын (НҚ) бөліп алып, оның
нуклеотидтік құрамын талдады. Алынған деректер төменде көрсетілген.
Нуклеотидтік құрамы бойынша деректер:
Тәжірибелер
нөмірі
Азоттық негіздер мөлшері (моль/литрге шаққанда)
Аденин Гуанин Тимин Цитозин Урацил
1 29,6 20,9 29,3 20,75 0
2 29,3 20,5 29,5 20,70 0,001
92
3 29,0 20,7 29,1 20,65 0
Орта
шамалары
? ? ? ? ?
Алынған нуклеин қышқылын экзонуклеазалық активтілік тән ферментпен
өңдеу нәтижесі, аталмыш нуклеин қышқылының экзонуклеаза
ферменттерінің барлығының әсеріне толық тұрақтылығын көрсетті (яғни,
кіші кесінділерге ыдырамайды).
Осы нуклеин қышқылын молекулалық салмағы – 2,5*10 9 дальтон (жұп
нуклеотидтердің молекулалық массасы 660 дальтон, ал
жұпнуклеотидтердің ұзындығы ,34 нм).
ОСЫ ДЕРЕКТЕРДІ ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ТӨМЕНДЕГІ
СҰРАҚТАРҒА ЖАУАП БЕР.
А) Осы нуклеин қыщқылының түрін анықтаңыздар.
Біртізбекті сызықты ДНК
Біртізбекті сызықты РНК
Қостізбекті сызықты ДНК
Қостізбекті сызықты РНК
Біртізбекті сақиналы ДНК
Біртізбекті сақиналы РНК
Қостізбекті сақиналы ДНК
Қостізбекті сақиналы РНК
Қостізбекті ДНК-РНК гибриді
Б) Осы нуклеин қышқылындағы тимин азоттық негізінің пайыз
(проценттік) мөлшерін жазыңыз.
В) Осы нуклеин қышқылының ұзындығы.
Г) Осы Х бактериясының нуклеин қышқылдарында толығымен белок
туралы информация (ақпарат) жазылған деп есептейік. Егерде, осы Х
бактериясының белоктары орта шамамен 400 амин қышқылдарынан тұрса.
Осы Х бактериясының нуклеин қышқылында әртүрлі белоктар молекуласы
туралы информация жазылған.
Д) Осы Х бактерия клеткасының ішінде 10 грамм/1 литрге шаққанда
мөлшерде фермент (молекулалық салмағы 100000 дальтон) бар деп
есептейік. Осы ферменттің молярлық концентрациясын жазыңыз.
Ж) 1 миллилитр қоректік ортада 10 9 Х – бактериясының клеткалары өсіп
жатыр деп есептейік. Бір клеткадағы жалпы белоктар мөлшері 10 -1
пикограмм / 1 пг = 10 -12 грамм /, ал олардың ішінде тек 5 % — ті ғана z –
белогы болып табылады (z белогының молекулалық салмағы 30000
дальтон). Авагадро санын (6,02*10 23 ) біле отырып, келесі сұрақтарға жауап
беріңіз.
93
— Осындай бір литр бактерия өсетін ортадан неше миллиграмм z- белогын
алуға
болады?
— Бір бактериялық клетка қанша z – белогын синтездейді?
ЕСЕП 2
Аталмыш нуклеин қышқылының репликациялану механизмін зертеу
мақсатында тәжірибелер жасалынды деп есептейік. Тәжірибелер
нәтижелері мвналар:
Х бактериясы әрқашанда 15 минут сайын көбейеді (екіге бөлінеді);
Х бактериясын, азоттың көзі ретінде аммоний хлориді бар ортада атомы
әдеттегідей 14 N емес, оның изотопы 15 N болды. Нәтижесінде пайда болған
ұрпақ бактериялардағы нуклеин қышқылдарының молекулалық салмағы
әртүрлі болды (суретті қара).
Ескертпе: пробирканың
үсті Í• N 
14
N N
15 14
 -НҚ
Түбі  N
15
НҚ
Пробирканың штрихталған ауданы – нуклеин қышқылдарының орыны
(үстінде тек қана 14 N-НҚ “жеңіл”, түбінде тек 15 N-НҚ “ауыр” және
ортасында тек 14 N- 15 N-НҚ “аралық” орналасады).
Тәжірибелер нәтижесінде төменде көрсетілген варианттар алынуы мүмкін:
100%
25% 50% 75% 50%
100% 25% 50%
100%
75% 50% 25% 75%
№1 №2 №3 №4 №5 №6 №7 №8
ОСЫ ДЕРЕКТЕРДІ ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ТӨМЕНДЕГІ
СҰРАҚТАРҒА ЖАУАП БЕР.
А) Егер осы бактерияның нуклеин қышқылының репликациясы
консервативті механизммен жүзеге асатын болса, онда жоғарыда
көрсетілген пробиркалардың қайсысы осы репликация процесін
сипаттайды?
94
Б) Ал, егер осы бактерияның нуклеин қышқылының репликациясы
жартылай консервативті механизммен жүзеге асатын болса, онда жоғарыда
көрсетілген пробиркалардың қайсысы осы репликация процесін
сипаттайды?
ЕСЕП 3
Х бактериясын оттегі толығымен жоқ және энергияның көзі ретінде тек
қана глюкоза бар ортада өсірдік деп есептейік. Бактериялардың осы ортада
өмір сүру барысында 5 моль глюкозаны пайдаланады.
ОСЫ ДЕРЕКТЕРДІ ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ТӨМЕНДЕГІ СҰРАҚТАРҒА
ЖАУАП БЕР.
А) Осы процесс қалай аталады?
Тыныс алу процесі
Детоксикация
Ашу процесі
Фотосинтез
Б) Осы процесс нәтижесінде төмендегі көрсетілген заттардың қайсысы
және қандай мөлшерде пайда болады?
Аминқышқылы
Олеин қышқылы
Этанол
Оттегі
Нитрит
ЕСЕП 4
Рентген сәулелерін пайдалана отырып, Х бактерияларынан үш түрлі
мутантты штаммдар (оларды 1,2 және 3 деп белгілейік) алынды. Осы
бактерияларды метионин (М) аминқышқылының синтезі үш сатыда, яғни
белгілі бір тәртіпте А, Z және К заттарынан пайда болуы (мысалы, А =>
Z=> К=> М) мүмкін. Осы процестің әр сатысын әр түрлі ферменттер
катализдейді. Ал мутантты әр штамда метионин (М) аминқышқылының
синтезінің әр түрлі сатысын катализдейтін ферменттердің гендерінде
мутация пайда болды деп есептейік.
Осы мутантты бактерия штамдарын әр түрлі қоректік ортада өсірді (тек М
бар, тек А бар, тек Z немесе К бар қоректік ортада). Тәжірибелерден алған
деректер кестеде көрсетілген.
Штамм түрі Қоректік ортадағы метионин синтезіне қажет заттар
М А Z К
1 + + + —
2 + — + —
95
3 + — — —
+ мутантты штамм осы қоректік отада өсе алады
— мутантты штамм осы қоректік ортдада өсе алмайды
ОСЫ ДЕРЕКТЕРДІ ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ТӨМЕНДЕГІ СҰРАҚТАРҒА
ЖАУАП БЕР.
А) 1-ші мутантты штамда метионин биосинтезінің қай қай сатысы
бұзылған?
Дұрыс жауапты тап.
М-ға дейін Z-ға дейін
А-ға дейін Z-тен кейін
А-дан кейін К-ға дейін
К-дан кейін
Б) 2 – мутантты штаммда метионин биосинтезінің қай сатысы бұзылған?
Дұрыс жауап тап.
М-ға дейін Z-ға дейін
А-ға дейін Z-тен кейін
А-дан кейін К-ға дейін
К-дан кейін
В) 3-ші мутантты штаммда метионин биосинтезінің қай сатысы бұзылған?
Дұрыс жауапты тап.
М-ға дейін Z-ға дейін
А-ға дейін Z-тен кейін
А-дан кейін К-ға дейін
К-дан кейін
Г) Осы бактериялардағы метионин аминқышқылының синтезінің
сатыларын дұрыс сипаттайтын тәртіпте заттарды (мыс: А=>Z=>К=>М)
орналастырыңыз (сәйкес әріптерді пайдалана отырып).
ЕСЕП 5
Теңіз жағасында және оның екі түрлі аралдарында мекендейтін су
жыландар популяцияларының түстері зерттелді. Атап айту керек, ересек
және жаңа туылған ұрпақтарының түстері жеке-жеке зерттелінді. Зерттеу
нәтижелері кестеде көрсетілген.
Жылан түстерінің
түрлері
Ересек жыландар
Теңіз жағасы Арал 1 Арал 2
Жылан дараларының сандарының орта
шамалары
АҚ 5 3 0
АШЫҚ ТҮСТІ 488 52 234
ҚАЛЫПТЫ (СҰР) 1100 35 35
96
ҚОҢЫР ЕРІНДІ 400 10 229
ҚАРА ТҮСТІ 10 0 2
ЖАҢА ТУЫЛҒАН ЖЫЛАНДАР
АҚ 6 3 5
ҚАЛЫПТЫ (СҰР) 2386 117 591
ҚАРА ТҮСТІ 12 0 2
ОСЫ ДЕРЕКТЕРДІ ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ТӨМЕНДЕГІ
СҰРАҚТАРҒА ЖАУАП БЕР.
А) Алынған графиктердің табиғи сұрыпталудың қандай формасының
әсерін сипаттайды?
Жағалау
Арал 1
Арал 2
Б) Ақ түсті дараларға қатысты табиғи сұрыпталу коэфиценттерін анықтап
төменге жаз.
Теңіз жағалауы
Арал 1
Арал 2
В) Қай популяцияда жыландардың жаңа түрлерінің пайда болу
ықтималдылығы төмен.
Дұрыс жауапты тап.
Теңіз жағалауы
Арал 1
Арал 2
ЕСЕП 6
Қауынның сорттары бір-бірінен екі жұп белгілері бойынша
айырмашылықтары бар деп есептейік. Жемістерінің түсі бойынша – ақ
және сары. Жемістерінің формасы бойынща – домалақ және сопақ.
Селекционерлер осындай қауын сорттарын бір-бірімен
шағылыстырды.шағылыстыру нәтижелері кестеде көрсетілген.
Ата-ана
формаларының
фенотиптері
Ұрпақтарының саны және фенотиптері
Ақ домалақ Сары сопақ Ақ сопақ Сары
домалақ
Тәжірибе 1
Ақ, домалақ х
362 0 118 0
Тәжірибе 2
Ақ, домалақ х
211 0 0 205
97
Тәжірибе 3
Ақ, сопақ х
78 88 90 84
Тәжірибе 4
Ақ, домалақ х
318 104 98 323
Тәжірибе 5
Ақ, домалақ х
110 38 113 33
ОСЫ ДЕРЕКТЕРДІ ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ТӨМЕНДЕГІ СҰРАҚТАРҒА
ЖАУАП БЕР.
А) Қандай белгілер доминантты? Төменге жаз.
Түсі бойынша _______ Формасы бойынша ____________
Б) Қандай тәжірибелерде қауын ата-ана формаларының екеуі де жеміс
формасы бойынша гетерозиготалы?
Тәжірибенің номері –
В) Төменде көрсетілген тәжірибелердегі екінші ата-аналарының (фенотипі
белгісіз) фенотипін анықта.
Тәжірибе №3
Тәжірибе №4
Тәжірибе №5
Г) Қандай тәжірибелерде ата-ана формаларының екеуі де жеміс түсі
бойынша гетерозиготалы?
Тәжірибе номері –
VІІ.Тапсырма
ЕСЕП № 1
Төмендегі суретте 4 түрлі (А,В,С,Д) жүйке жүйелерінің типтерінің
сызба нұсқасы берілген (4 балл)
98
Жоғарыда берілген жүйке жүйесінің қайсысы асшаянының(креветка)жүйке
жүйесіне ұқсас болып табылады?
1. А жүйке жүйесі
2. В жүйке жүйесі
3. С жүйке жүйесі
4. Д жүйке жүйесі
ЕСЕП №2
Өсімдік гүлінің бөліктері мен тұқымының біртіндеп дұрыс түзілу
ретін анықтаңдар. (6 БАЛЛ)
түзілістер Біртіндеп түзілу реттері (1-6
сандарымен көрсетіңіз)
Микроспораның түзілуі
Аталықтың қалыптасуы
Тозаңдану
Зиготаның түзілуі
Митоз
Мейоз
ЕСЕП № 3
Мүктәрізділер өкілінің әрқайсысына тән сипаттамаларды
анықтаңыздар (5 балл)
сипаттамалар Көкек зығыры Сфагнум немесе шымтезек
Сабағы бұтақталмаған
Екі үйлі өсімдік
Ризоидтары бар
Суды сақтаушы
жасушалары бар
Ризоидтары жоқ
ЕСЕП № 4. Өсімдіктің вегетативті мүшелерінің түрөзгерістерін дұрыс
табыңдар (6балл)
А. Тамыр Б. Өркен
1) Сәбіздің тамыр жемісі 4)Жатаған бидайықтың тамырсабағы
2) Георгинаның түйнегі 5)Батат түйнектері
3) Картоптың түйнегі 6)Басты пияз пиязшығы
1 2 3 4 5 6
ЕСЕП № 5. Суретте бунақденелілер аяқтарының типтері берілген.
99
5.1 Жоғарыда суретте берілген бунақденелілер аяқтары бөліктері (1-5
сандарымен белгіленген) дұрыс жауапты анықтаңдар. (2,5 балл)
Сирақ
Сан
Жамбас
Табан
Ұршық
5.2 Бунақденелілер аяқтарының ерекшеліктері
А. Қылтаны немесе талшығы бар жалпақ аяқтар
Б. Ұзын жіңішке жамбасты келген , санының ішкі жағында
мықты өсіндісі бараяқтар.
В.Бұлшықетті болып келген саны бар ұзын аяқтар.
Г. Өсінділері бар жалпақ қысқа аяқтар.
Д. Барлық аяқтарының өлшемі мен пішіндері бірдей болып келеді.
5.3 Бунақденелілер өкілдері:
1. Бырылдақ қоңыз
2. Бұзаубас
3. Дәуіт
4.Көкқасқа шегіртке
5. Су қоңызы
5.4 Әр бунақденелілерге тән(өкілдері 1-5 сандарымен белгіленген)
Аяқтарының қызметтерін (А-Е) және оларға тән аяқтар
құрылысының ерекшеліктерін (а-е) табыңдар. (5балл)
Аяқтарының қызметі Бунақденелілер
өкілдері
Аяқтар құрылысының
ерекшеліктері
А. Қазу
В. Қорегін ұстап алу
С. Секіру
100
Д. Жүгіру
Е. Жүзу
ЕСЕП № 6.Мына жануарлар типтеріне сәйкес белгілерді анықтаңдар.
(10 балл)
Белгілер Ішек
қуыстылар
Жұмыр
құрттар
Жалпақ
құрттар
Буын
аяқтылар
Буылтық
құрттар
2ұрық жапырақ-
шасынан тұрады
3ұрық жапырақ-
шасынан тұрады
Нағыз целом
Толық емес,
тұйық ішекті
Бунақсыз
Метамерлі бунақ
Псевдоцелом
Толық
ішекті(метомери)
ЕСЕП № 7. Суреттетілдің дәм сезу аймақтары көрсетілген (боялған
жерлер) -4балл
Тілдің дәм сезу аймақтарын төменге орналастыр.
Тәтті
Ащы
Қышқыл
Тұзды
ЕСЕП № 8. Төменде көрсетілген көп клеткалы ағзалар мүшелері мен
ұлпаларының, ұрық жапырақшасының қайсысынан дамығанын
анықтаңдар. — 6балл
1. тырнақ 7. бүйрек
2. бауыр 8. Тіс дентині
101
3. жүйке жүйесі 9. ұйқы безі
4. тіс эмалі 10. Жүрек бұлшық еті
5. көз бұршағы 11. қуық эпителиі
6. өт қабының эпителиі 12. аталық және аналық бездер
Энтодерма Мезодерма Эктодерма
ЕСЕП № 9. Төменде адам қаңқасының кейбір сүйектер типтері мен
олардың байланысу түрлері берілген. -8балл
Сүйектер түрлері: Байланыс түрлері:
Б. Ауаға толы жалпақ
В. Қысқа борпылдақ F. Қозғалмалы
Г. Жуан жалпақ N. Жартылай қозғалмалы
Ж. Ұзын борпылдақ L. Қозғалмайтын
З. Ұзын түтікті
К. Қысқа түтікті
Адам қаңқасының сүйектеріне тән сүйек типтері мен байланысу
түрлерін анықтаңдар:
Қаңқа сүйектері Сүйек түрлері Байланысу түрлері
Мойын омыртқалары, білезік
сүйектері
Төбе сүйектері
Жоғары жақ, самай сүйектері
Жаурын
Қабырғалар
Саусақ және алақан сүйектері
Тоқпан және кәрі жілік
Жамбас
ЕСЕП № 10. Қандауыршаның эмбриональді даму кезіндегі
процесстердің біртіндеп жүру жолының ретін көрсетіңдер: -6балл
А. Бөлшектенудің басталуы Б. Бластуляция В. Зиготаның түзілуі
Г. Бластулланың түзілуі Д. Морулланың түзілуі Е. Дифференциация
1 2 3 4 5 6
ЕСЕП № 11. Суретте көздің құрылысының құрылымдық элементтері
берілген. Құрылымдық элементтеріне тән , олардың құрылысының
102
ерекшеліктерімен мен олардың қызметтерінің байланысын дұрыс
табыңдар. -9балл
Құрылымдық
элементтерінің номері
Құрылысы мен қызметтері
А. Жарық сәулесін сындырады
Б. Сақиналы бұлшық еттермен қоршалған нұрлы
қабықшадағы жарық өтетін саңылау
В. Дәнекер ұлпасынан тұратын, тығыз орналасқан
сыртқы қабықша
Г. Жарықты қабылдайды және жарық рецепторлары
болып табылады
Д. Көзді қоректендіру
Ж. Екі жақты дөңесті, созылмалы мөлдір, кірпік бұлшық
еттерімен қоршалған.
З. Көзге түс беретін пигменті бар
И. Көз алмасын толтырып тұрады
К. Көз рецепторларынан қозуды қабылдап,оны бас
миының көру аймағына өткізетінжүйке.
ЕСЕП № 12. -4балл
Нәруыз тирозиннен басталатын бір полипептид тізбегінен тұрады және 56
амин қышқылынан құрылған . Осы нәруыздың мРНК-сының ұзындығы
қандай болуы мүмкін:
Жауабы: ________________ нуклеотид __________________
ЕСЕП № 13. -4балл
Гемоглобин нәруызының бір макромолекуласы 90 секунд ішінде
синтезделінетін 574аминқышқылынан тұрады. Ал1 секунд ішінде қанша
амин қышқылы осы нәруыз молекуласына тізбектеледі (қосылады)
Жауабы: _______________________-
ЕСЕП № 14. -4балл
Тердің булануына жұмсалатын жасырынды жылудың мөлшері 2,4
кДж\мл. Егерде шахтер тәулігіне 4 литр тердің жоғалуына 50000 кДж
103
энергия пайдаланатын болса , онда оған жұмсалатын энергияның
проценттік мөлшері қанша болады?
Жауабы: _____________________%
ЕСЕП № 15. -4балл
Ақ гүлді бұршақ өсімдігінің екі түрін шағылыстыру, бірінші ұрпақта (F1)
тек күлгін түсті гүлді ұрпақтардың пайда болуына алып келді. Екінші
ұрпақта (F2) 382 күлгін гүлді және 269 ақ гүлді өсімдіктерпайда болды.
Бұл сандар қатынасы 9:7 қатынастарына сәйкес келеді.
Егерде , күлгін гүлді F1 ұрпақтағыөсімдікті бастапқы ата-ана
формаларының бірімен шағылыстырса алынған ұрпақтардың қандай бөлігі
ақ гүлді болады?
Жауабы: ________________________
VІІІ.Тапсырма
Есеп №1
«Жасуша құрылысы» деген суретте: Жасуша оргоноидтарына сәйкес
келетін сандарды суреттегі дөңгелек ішіне орналастыр. –6 балл
Жасуша органоидтары:
1. цитоплазма 7. лизосомалар
2. Жасуша мембранасы 8. центросомалар
3 . ядро қабығы 9. гольджи жиынтығы
4. ядро 10. эндоплазма
5. ядрошық 11.пиноцитоз
6. митохондриялар 12. рибосомалар
Есеп №2
104
Суретте әр класқа жататын омыртқалы жануарлардың жүрек
құрылысы мен қолқа доғасы көрсетілген. Омыртқалы жануарлардың
кластары сандармен белгіленген. Сәйкес суреттің астына сандарды
жаз . -6балл
1. балықтар
2. қосмекенділер дернәсілдері
3. қосмекенділер ересек түрі
4. жорғалаушылар
5. құстар
6. сүтқоректілер
Есеп №3.
Төмендегі кестеде бактерияның белгілі бір түрінің әр түрлі
температура жағдайларына төзімділігі туралы , үш тәуелсіз жасалған
тәжірибелерден алынған деректері берілген. (Бактериянң термостатта
бір сағат барысындағы өсіру нәтижесіндегі төзімділігі %- түрінде
көрсетілген).
% t
Төзімділік
4 16 20 30 40
1тәжірибе 0,04 26 80 50 0,03
2тәжірибе 0,1 20 70 55 0
3тәжірибе 0,16 29 75 75 0,27
Сұрақ:1. Бактерияның , қоршаған орта температурасына байланысты
төзімділігін сипаттайтын график сызыңдар (орта шамалар негізінде)
3 балл
2. Осы бактерия адам ішінде паразит бола ала ма? Неге? 3 балл
Есеп №4. Суретте көрсетілген құстар жататын ортядтарды
төртбұрышқа жазыңыз. -6балл
105
Есеп №5. Т өменде көрсетілген аурулардың қайсысымен адам өмірінде
бір рет қана ауырады:
1. аскаридоз 8. желшешек
2. бронхит 9. тұмау
3. дифтерит 10. лейшманиоз
4. парадантоз 11. тырысқақ (столбняк)
5. спид 12. холера
6. туберкулез 13. сары ауру
7. қышыма (чесотка)
Адам ағзасын зақымдайтын аурулар қандай жалпы белгілермен
анықталатынын түсіндір
а) бір рет
б) бірнеше рет
Есеп №6. Аталған жасуша органоидтарының қайсысында синтез
жүретінін көрсет:
1. ақуыз а) гольджи аппараты
2. көмірсулар б)тегіс эндоплазмалық тор
3. майлар (липидтер) в)лизосома
4. нуклейн қышқылдары г)митохондрия
д )хлоропласт
ғ)ядро
ж)түйіршікті эндоплазмалық тор
Әртүрлі биохимиялық реакцияның жүруіне, әртүрлі органоидтардың
мамандануы (спецализация) қалай басымдылық көрсетеді және осы
мамандану неге толық емес екенін түсіндір.
106
Есеп №7. Ж ануарлардың қорегі әр түрлі. Берілген 10 қоректенуші
жануарларға сәйкес қорегін табыңыз. Кестеге әр санға сәйкес келетін
әріптерін жазыңыз (қоректенушілер сандармен, қорегі әріптермен
көрсет)
Қоректенушілер: Қорегі тағамы
1. шаншар (личинкасы) а – көбелектің личинкасы
2. көбелек б – қан
3. маса (аналық) в – қи
4. жауынқұрт г – терінің үстінгі эпителий
5. тля д – нектар
6. балауыз көбелегі е – жемістер
7. гага-үйрегі ж – балықтар
8. ұшқыш ит-жарғанат з — өсімдік шырыны
9. скарабей-қоңызы и – органикалық
қалдықтар
10. чесотка кенесі к – балауыз
Есеп №8.
1. Суретте қандай ауыз апаратының типтері көрсетілген? -2 балл
2. Қандай бунақденелілерге тән ? -4 балл
Есеп №9.
Суретте көрсетілген жануарлар жататын отрядтарды төртбұрышқа
жаз. -6 балл
107
ІX.Тапсырма
Есеп №1
А) Жануар мен өсімдік ұлпаларын салыстыр. Ерекшеліктерін
түсіндір.
Өсімдік ұлпасы Атқаратын
қызметі
Жануар ұлпасы Атақаратын
қызметі
Б) Жасушаның өмірлік мңызды қасиеттерін ата. Жасушаның осы
қасиеттері оның ағзада орналасқан орнымен байланысты ма?
Есеп №2
Төменде берілген суреттерде (1,2,3,4) сандарымен көрсетілген
бөлімдердің аттарын атай жауабын жазыңдар.
108
Есеп №3.
Төмендегі суретте қандай өсімдіктер бөлімдері бейнеленген:
1———————————— 2——————————————
3———————————— 4——————————————
5————————————
Қайсылары споралыларға ,қайсылары тұқымдыларға жатады
Споралылары———————————————————-
тұқымдылары———————————————————-
109
Есеп №4.
Кірпікшелі кебісшенің құрылысын анықтап, сандардың тұсына
аттарын жаз.
Есеп №5.
Құстардың сыртқы құрылысын сандардың тұсына жаз. Құстардың
ұшуына байланысты сыртқы құрылысында қандай ерекшеліктері
бар?
Есеп №6.
Төменде берілген суреттердегі мүшелердің құрылысын сандардың
тұсына жаз және қандай мүшелер жүйесіне жататынын анықта.
110
Тапсырма Х
Есеп №1. Таблицаны толтырыңдар:17 балл(0.5 балдан)
өмір сүру
формасы
гүл формуласы өкілдері жемісі
а. шөптесін б1.Р 2+2 А 3 G 1 в1.шие г1.тұқымша
а1. ағаш б2.*Са (5) Со (5) А n G 1 в2.бақ-бақ г2.жидек
а2. бұта б3.Са (5) Со (5) А (5) G 1 в3.бидай г3.қауашақ
б4.Са 4 Со 4 А 4-2 G 1 в4.сарымсақ г4.дәнек
б5.Са (5) Со 1+2+(2) А (9)-1
G 1
в5.картоп г5.бұршаққап
б6.РS 3+3 А 3+3 G 1 в6.бұршақ г6.бұршаққын
б7.*Са 5+5 Со 5 А n G 1 в7.капуста г7.көпжаңғақты
г8.сүйекті жеміс
тұқымдастар
өмір сүру
формасы
гүл
формуласы
жемісі өкілдері
Крестгүлділер
Раушангүлділер
111
Бұршақтұқымдас
Алқатұқымдас
Күрделігүлділер
Лалагүлділер
Астықтұқымдас
Есеп №2. Таблицаны толтырындар 11 балл(0.5 балдан)
өкілдері ауыз апараты дамуы
а.қиқоңыз б1.кеміргіш в1.шала түрленіп даму
б.қандала б2.сорғыш в2.толық түрленіп даму
в.бал ара б3.жалағыш
г.шегіртке б4.шаншып сорғыш
д.махоан
е.маса
Отрядтар Өкілдері
Ауыз
апараты
Дамуы
Турақанаттылар
Қатқылқанаттылар
Қабыршаққанаттылар
Қосқанаттылар
Жарғаққанаттылар
Шалақатқылқанаттылдар
Есеп №3. Төменде берілген көкек мүгінің даму циклінің схемасын пайдалана
отырып,кестені толтырыңдар 7 балл(0,5 бал)
Споралар
Мейоз
Зигота
Антеридий
Архегоний
Ұрықтану
Жас спорофит
Жұмыртқа клеткасы
Аналық гаметофит
Аталық гаметафит
Спермия
Ұрық
Митоз
Спорангий
Есеп №4.Пісіп жетілген өсімдіктердің ұлпаларының қайсы клеткаларында
алғашқы қабығы болады? (3 балл)
112
Дұрыс вариантын табыңдар:
А) Түтіктер элементтері Меристема клеткалары
Паренхима
клеткалары
В) Колленхима клеткалары Талшықтар
Сүзгілі клетка
элементтері
С) Склереидтер Колленхима Сүзгілі клетка
Д) Меристема клеткалары Трахеид элементтері
Колленхима
клеткалары
Е)
Флоэманың өткізгіш
клеткалары
Меристема клеткалары
Колленхима
клеткалары
Жауабы: ———-
Есеп №5.Төменде берілген тұжырымдарға қатысты теңіз және тұщы су
балықтарын салыстырындар. 4 балл(1 балдан)
Тұжырымдар Теңіз балығы Тұщы су балығы
Көп мөлшерде суды жұтады
Желбезек арқылы тұздың бөлінуі
Желбезектердің арнайы клеткалары
арқылы тұздарды
сіңіреді(абсорбциялайды)
Несебі-сұйытылған
Есеп №6.Схемада Бүлдіргеннің(А),Құлпынайдың(Б),Қызанақтың(В) көлденен
кесінділері берілген.3 балл(1 балдан).
Схемадағы қайсы сан Ж Е М І С дегенді білдіреді?
А Б В
Есеп №7.Төмендегі суретте ағаш текті өсімдіктің сабсғының кесіндісі
көрсетілген.Берілген код нөмірлерін сәйкес квадраттар ішіне жазындар.7 балл(1
балдан)
113
Код нөмірі:
1.Тоз 2.Тің 3.Сүрек 4.Өзек 5.Алғашқы өзек сәулелері 6.Соңғы өзек
сәулелері 7.Камбий
Есеп №8.(1 балдан) Жүректіңбөлімдеріне сәйкес келетін белгілер мен
сипаттамаларды анықтандар.Кестені толтырғанда +(иә) және -(жоқ)
таңбаларын пайдаланыңыздар.
Белгілер менсипаттамалар
Оң жақ
құлақша
Оң жақ
қарынша
Сол жақ
қарынша
1 Веналық қанды болады
2 Қанды аортаға лақтырады
3
Жүрек автоматизмінің орталығы
орналасқан
4 Қалың қабырғалы
5
Жақтаулы қақпашалар арқылы қанды
қабылдайды
6 Үш қабатты қабырғалы
7 Көлденең көк жолақты бұлшық етті
8 Қуыс веналарынан қан қабылдайды
9
Аталған бөлімдердің қалғандарынан
ертерек жиырылатын бөлім
10 50 мм рт.ст қан қысымын жасайды
Есеп №9.(7 балл)Кестеден вегатативті жүйке жүйесінің симпатикалық және
парасимпатикалық бөлімдеріне тән,кейбір ерекшіліктері мен қасиеттерін дұрыс
табыңыздар. Жауаптарыңызды Х белгісімен таңбалаңыздар.
Ерекшіліктері мен қасиеті
Симпатикалық
бөлім
Парасимпатикалық
бөлім
1 Әсер ету аймағы кең көлемде
2 Синапстары бөлетін химиялық зат-
ноадриналин
3 Зат алмасу қарқындылығын
төмендетеді
114
4 Көз қарашығын тарылтады
5 Көзден жас ағуын және ауыз қуысында
сілекейдің жиналуын күшейтеді
6 Жүректің соғу жиілігін және
амплитудасын арттырады
7 Ацутилхолин нейромедиаторының
бөлінуінарттырады
Есеп №10.Перифериялық(шеткі) нерв жүйесіне кіретін бас ми бөліктері мен нерв
түрлерін анықтандар.(3 балл)
Кестені толтырғанда +(иә) және -(жоқ) таңбаларын пайдаланыңыздар.
Ми көпірі Мишық
Нерв
түйіндері
Жұлын Сезімтам нервтер
Қимылдатқыш
нервтер
Есеп №11.Эмбриогенез кезінде,төменде берілген жануарлардың қайсысында мына
эмбриональдық мембраналар байқалады?
Амнион(1),аллантоис(2),вителлис(3),хорион(4)? (5 балл)
А.Балық —————-
Б.Қосмекенді —————-
В.Бауырменжорғалаушы —————-
Д.Сүтқоректі ——————-
Г.Құстар ——————
Есеп №12.Әр түрлі гетеретрофтылар топтары мен олар бөліп шығаратын соңғы
өнімдер арасындағы корреляцияны анықтандар.(7 балл)
Қарапайы
мдылар
Насеко
мдар
Тұщы
судағы
сүйекті
балық
Құс
Теңіз судағы
сүйекті балық
Сүтқорек
тілер
Несеп
қышқылы
Аммиак
Треметил
аминооксид
мочевина
Есеп №13.көптеген гормондар астың қортылыуы мен сіңірілуіне
қатысады.Төменде берілген гормондар мен олардың қызметтерін
салыстырыңдар.(4 балл)
А. Қандағы қанттың мөлшерін реттейді
Б. Бикарбонаттың бөлінуін күшейтеді
В. Өтті бөлу үшін өт қабының жиырылуын күшейтеді
Д. Ас қазан сөлінің бөлінуін күшейтеді
Гормон Қызметі
1.Холецистокинин
2.Гастрин
3.Секрктин
115
4.Инсулин
Есеп №14.Цистоскелет элементтері мен оларға тән қасиеттерінің арасындағы
сәйкестікті анықтандар.(1 балдан). Кестені толтырғанда +(иә) және -(жоқ)
таңбаларын пайдаланыңыз.
Микрофиламенттер Микротүтікшелер Аралықфиламенттер
Құрылымдық және
фунцианальдық
қасиеттері
Актин белогының
полимері
Жануарлардағы
цитокинезге қатысады
Талшықтар мен
кірпікшелердің
түзілуіне катысады
Тубулин белогының
полимері
Клетканың
механикалық
тұрақтылығын
қамтамасыз етеді
Клетка қозғалысына
қатысады
Полярлы емес полимер
Ядро мембранасын
түзеді
Митотикалық
ұршықты түзеді
Есеп №15. 7 балл
атасы-әжесі 1 2 3 4
әке-шешесі 5 6
немересі 7
еркек —
әйел —
Әке-шешесінің екеуіде қой көз болған, ал өзі көккөзді еркек қойкөзді әйелге
үйленген(схемаға қараңыз). Оның әкесі қойкөзді, ал шешес» — көккөзді. Осы жұптан бір
көккөзді ұл бала туылды. Аталынған әрбір мүшенің генотиптерін
116
анықтандар(сандармен берлген). Сәйкес келетін әрбір санның жанына оның генотипін
жазындар. А-доминантты ген, а-рецессив ген.
1______ 2________ 3________ 4________ 5_________
6________ 7_________
Есеп №16. Белоктардың сипаттамалары мен қасиеттерін анықтаңдар.(1 балдан)
Сипаттамалары мен қасиеттері фибриллярлы глобулярлы аралық
Фибриллярлы,бірақ ериді
Суда ерімейді
Суда ериді, онай коллоидты
суспензия түзеді
Механикалық беріктігі жоғары
Инсулин
Миозин
Кератин
Фибрин
Фибрион
Есеп №17. 5 балл
Дәннің құрғақ салмағы 51,2 грамм және салмақ бойынша оның 50%-ы май
қышқылынан тұрады деп есептейік.Дән құрамындағы барлық май қышқылдары
төмендегі реакция нәтижесінде қантқа айналып кетті деп санайық:
С 16 Н 32 О 2 + 11О 2 = С 12 Н 22 О 11 + 4СО 2 + 5Н 2 О + Энергия
(салыстырмалы атомдық салмақтары :С — 12, О — 16, Н — 1).
11.1. Дәннің құрғақ салмағын өэгертетін басқа процестер болмады деп есептеп, келесі
сұраққа жауап беріңіздер.
А.Жоғарыдағы реакция нәтижесінде дәннің құрғақ салмағы өзгереме?
Жоғарылайды ___________ %-ға . Төмендейді ___________ %-ға . Өзгепмейді
______________
Б.Жоғарыдағы реакция нәтижесіндегі түзілген қант қалай аталады? ____________
Теориялық сұрақтардың жауаптары
р\с I II III IV V VI VII VIII IX X ХІ
1 В В В В Б Д В Б А В В
2 Г В В Г В Д А Г В А Г
3 Б Б Б Б Г В В Б Г Б В
4 Г В В В В Д Б А В В А
5 В Б В В В В В Б В Б А
6 Б Г В Б А С В Б Б Г Б
7 В Б А А В Д В В А Б А
8 Г Б В Г В В А В В А В
9 Б В Б В Б В Г В Б Д Б
10 В В В Д А В Г В Б А А
11 В С В А В Д Б Б Г Б Г
12 А А В А Г С В Б Б Б г
13 Б В А Б В С Б А А В Г
14 В А Г Б Б 3 Б В Б Б А
15 Б Д Г Б Г 3 В В А В А
16 А Д Б А Б В А А Б А В
117
17 А В В А А 5 Б А Г Г А
18 В А Б Б В А Г В В Г
19 А Б Б А Г 3 А Б Б А 2
20 Д Б В В Б 1 А Б А А 1
21 Б Д А В Г 1 В А В Б А
22 В Г Б Б Г 1 А Б Б А А
23 Д Г Г В Г 2 В В А А Г
24 Д В А Г В 2 Б А В Б Б
25 Д Б А А Б 4 А А В А 3
26 Д А В А Г В Г В А А 2
27 Г В А В Г 1 Б Б Б А В
28 В А В В Г С В А А А В
29 В В Б Г А 1 А Г А Б Б
30 Б А А Г Б В Г Б В Б В
Олимпиаданың практикалық тапсырмаларының жауаптары
І тапсырма.
№1 есеп.Жауап кестесі:
1 2 3
А,е,л,о,и,п Ж,д,г,б,н,к,з,с М,р,т
Есеп № 2.
Есеп № 3.
Қалталылар 9,5,10,11,6
Қағанақтылар 1,2,3,4
Ілкіаңдар
(первозвери)
8,7
Есеп № 4.
Витаминнің аты
1. Витамин А З,V
2. Витамин В1 Ж,Z
3. Витамин В6 Д,N
4. Витамин D Г,H
5. Витамин В12 В,F
6. Витамин К Б,D
7. Витамин Е А,S
Есеп № 5.
р/с Белгілер Шеміршекті
балықтар
Сүйекті
балықтар
1. Қабыршақтарының құрылысы қарапайым. +
2. Жұп қанаттары көлденең (горизантальды) орналасқан. +
3. Ауызы құрсақ жағында орналасқан. +
4. Жүрегінде салатамырлық конус (Артериальный конус) жоқ. +
5. Несеп клоакаға бөлінеді. +
6. Торсылдақ (Плавательный пузырь) жоқ. +
7 Ішегінде спиральды клопан бар. +
8. Тыныс алу механизмы жақсы жетілген. + +
9. Құйрық жүзбе қанатының формасы тең айырлы және
вертикальды орналасқан.
+
10. Іштей ұрықтану. +
11. Желбезек қақпақшалары жоқ. +
12. Аналықтарының саны аз, ірі жұмыртқаларын қабықшаға +
Энтодерма Мезодерма Эктодерма
2,9,6,11 10,7,8,12 3,5,4,1
Австралия 2,6,7,8,5
Оңтүстік Америка 4
Жаңа Зеландия
Бүкіл жер шарында 1,3
Солтістік Америка 2,9,11
Тасмания 7,8,9,10
Жаңа Гвения 7,2.8
118
салады.
13. Жүректерінде салатамыр конусының орнына қолқа
буылтығы (луковица аорты) дамиды.
+
14. Ұрықтану сырттай. +
Есеп № 6
Өсімдік белгілері Өсімдіктер
А В С Д Ж З И К л м
Гүл формуласы
7
U U4
U1 U2 U6 U7 U3 U3 U5 U1
Тұқымдас Д4 Д5 Д6 Д7 Д1 Д4 Д1 Д2 Д3 Д5
Жеміс типі С2 С7 С1 С3 С6 С2 С6 С8 С4 С1
Табиғи формасы Ж3 Ж3 Ж1 Ж3 Ж3 Ж3 Ж3 Ж3 Ж3 Ж2
Шаруашылық маңызы К5 К3 К4 К3 К6 К2 К1 К5 К7 К4
Есеп № 7.
А Б В Г Д Ж З И К
8 9 1 4 2 7 10 3 5
Есеп № 8
А Б В Г Д Ж З И К
5 3 2 4 1 7 7 9 6
Есеп № 10.
Гормондар
Стероидты Аминқышқылдық туындылар Белокты-пептидтік
1,3,5 2,8,10 4,6,7,9
Есеп № 12. А 576 жұп нуклеотид
Б 664 жұп нуклеотид
В 195,84 нонометр
Есеп № 13.
А. 1 сек.уақытта-6,37
Б. 1. 560 нм.
2. Сүйектің қызыл кемігінде
Есеп № 14
Реакциялар типі Митохондрияда жүзеге асады
1. НАДФ-тің тотықсыздануы +
2. Май қышқылының синтезі
3. органикалық заттардың толық тотығуы +
4. Гендер экспрссиясы
5. Кальвин циклі
6. Лимон қышқылы циклі +
7. Май қышқылдарының тотығу арқылы ыдырауы +
8. Нитриттің тотықсыздануы
Есеп № 15
5. Қарлығаш құстарының әрбір ұрпағының саны алдыңғы ұрпаққа қарағанда қанша есе артық -3
6. Әрбір қарлығаш жұбы қанша балапан басып шығарады — 6
7. Бесінші ұрпақта қарлығаш құстарының саны қанша болады -162
8. геометриялық прогрессия
Есеп № 16.
А) р(Н) 0,43 q(h) 0,57
Б) НН 18,49% Нһ 49,02% һһ 32,49%
ІІ.Тапсырма
Жауаптарды (код номерін) толтыруға арналған кесте:
№1 есеп А В С Д
Гүл формуласы U3 U2 U7 U1
Тұқымдас Д1 Д7 Д4 Д6
Гүл шоғыры 7 10 9 11
Жеміс түрі С6 С3 С2 С1
119
Жапырақтарының
жүйкелену типі
Ж1
Ж2
Ж2
Ж1
№2 есеп
Ерлер көрсеткіші Әйелдер көрсеткіші
1 , 2, 3, 4, 8 3, 5, 6, 7
№3 есеп
Гуморальдық реттелу Жүйкелік реттелу
1, 3, 4, 6, 7 2, 4, 5
№4 есеп
Күнбағыс 2, 3, 4, 6, 9, 12
№5 есеп
р\с Белгілер Шаянтәрізділер Насекомдар
1 Денесінің сырты хитинді жабынмен қапталған + +
2 Денесі екі бөліктен тұрады: баскөкірек пен құрсақтан +
3 Денесі үш бөліктен тұрады: бас, көкірек және құрсақтан
тұрады
+
4 Құрсағы бунақталған + +
5 Құрсағы бунақталмаған
6 Бір жұп мұрты бар +
7 Екі жұп мұрты бар +
8 Қарапайым көздері бар н/е тіпті болмауы мүмкін
9 Көптеген көзшелерден тұратын күрделі екі көзі болады + +
10 Демтүтік арқылы тыныс алады +
11 Тыныс алу мүшесі – желбезек +
12 Қан айналу жүйесі тұйықталмаған + +
13 Қан айналу жүйесі тұйықталған
14 Көбісінде қанаттары бар +
15 Қанаттары болмайды +
№6 есеп
№ Пікірлер Индекстер
1. Бастапқы кальций мөлшерінің организмде жинақталуын қамтамасыз ететін
витамин
А
2. Кальцийдің жиналуын қамтамасыз ететін – кальцитонин гормонын бөлетін без В
3. Кальцийдің көп мөлшерде жиналатын орны Б
4. Қандағы кальций деңгейін реттейтін гормон бөлетін без Д
№7 есеп №8 есеп
1.
4 6
5
2
1
7
3
Қатқылқанаттылар Ж
Қосқанаттылар А
Қабыршаққанаттылар В
Турақанаттылар Б
Шалақатқылқанаттылар Г
Жарғаққанаттылар Д
Теңқанаттылар
1. Жалағыш
120
2.
№9 есеп
Мүшелер Тамыр сабақ жапырақ
Белгілер 3, 7, 6,4 2,3,5,8,9,10 1
ІІІ.Тапсырма
№1есеп
Астық тұқымдастар Лалагүл тұқымдастар.
2, 8, 9 2, 3, 4, 6, 7
№2 есеп
Өсімдіктер белгілері Папортниктер Жалаңаштұқымдылар
Өсімдіктер көпшілігі- шөптесін өсімдіктер +
Ағаш немесе бұталар түрінде кездеседі +
Споралар арқылы көбейеді +
Тұқым арқылы көбейеді +
Ұрықтану кезінде сулы ортаны қажет етпейді +
Есеп №3.
Насекомдар Толық түрленіп даму Шала түрленіп даму
Бал арасы +
Көкқасқа шегіртке +
Капуста ақкөбелегі +
Қанқызы +
Жай маса +
Үй тарақаны +
Үй шыбыны +
Колорад қоңызы +
№5 есеп
1. В 2. А 3. Г 4. Б
№6 есеп
1. Б 2. Г 3.В 4. А
№7есеп
3 2 4 1
№8 есеп 3 №9 есеп 2
№10 есеп
2. Сорғыш В
3. Жалап – сорғыш Д
4. Шаншып – сорғыш А, Г
5. Кеміргіш Ж, Б
121
Бейімделу қасиеттері
Бунақденелілер арқылы
тозаңдану
Жел арқылы тозаңдану
Гүлінде тәтті шырынының болуы +
Күлтежапырақшаларының ашық реңді
болуы
+
Гүлдерінің ашық реңді болмауы және
оларда тәтті шырынның
жоқтығы
+
Гүлдерінде үлпілдеген аналық ауызы
болады
+
Гүлдерінің жұпар иісті болуы +
Гүлдерінің иісі болмайды +
Есеп №11.
1 __Б___ 2 __В____ 3 __А____ 4 _Д_____ 5 _Г______
Есеп №12.
Есеп №13.
Сипаттамасы Бір ыңғай салалы Көлденең жолақты
Қан тамырларының ортаңғы қабатын құрайды +
Көп ядролы клеткалардан тұрады +
Көз қарашығының көлемінің өзгеруін
қамтамасыз етеді
+
Қаңқа бұлшықеттерін құрайды +
Көлденең жолақты сызығы болады +
Өте баяу жиырылады +
Есеп №14. Жауабы:____43200_______
Есеп №15. Жауабы:__570_________
Есеп №16. Жауабы:____24________
Есеп №17.
Есеп №18.
Нейрондар қызметі Сезім нейрондары Қокдырмалы
нейрондар
Қимыл
нейрондары
Тітіркенуді нерв импульстарына
түрлендіреді
+
Сезім және ішкі мүшелерден келген нерв
импульстарын миға жеткізеді
+
Нерв импульстарының бас мидағы бір
нейроннан екінші нйронға жеткізілуін
іске асырады
+
Нерв импульстарын бұлшықеттерге,
бездерге және атқарушы мүшелерге
жеткізеді
+
В Е А Д Б Г
Құрылыстық және функциональдық ерекшеліктері
ДНҚ РНҚ
Спиральды, екі полинуклеоотид тізбектерінен тұрады +
Бір полинуклеоотид тізбегінен тұрады +
Тұқым қуалайтын ақпаратты ядродан рибосомаға тасымалдайды +
122
Есеп №19 А : 1, 4, 5; Есеп №20 Жауабы : анасынан
Б: 2, 3, 6;
Есеп №21 Жауабы:
ІV.Тапсырма
Клетка құрылымы
Эукариот Прокариот
клеткасы
Өсімдік
клеткасы
Жануарлар
клеткасы
Плазматикалық мембрана + +
Клетка қабықшасы муреин
және белок тізбегінен тұрады
+
Эндоплазматикалық тор жүйесі + +
Гольджи аппараты + +
Лизосома + +
80S рибосома +
Митохондрия + +
Пластидтер +
Тубулинді микротүтікшелер + + +
Пили +
Мезосомы +
Фотосинтетикалық мембрана +
Ядро + +
Нуклеоид +
Плазмида + + +
Есеп 2.
Клетка топтары Жабын
ұлпа
Негізгі
ұлпа
Механикалық
ұлпа
Өткізг.
ұлпа
Талшықтар +
Сүзгілі түтіктері + +
Өң (ЭПИДЕРМА) +
Пияз қабыршағының клеткалары +
Хлорофильді клетка +
Түтіктер +
Жеміс жұмсағының клеткалары +
Тін (перидерма) +
Есеп 3.
А Б В Г Д L J R
2 1, 11 3 4 10, 5 6 7, 8 9
Есеп №4.
Тұқым қуалайтын ақпараттың қоймасы болып табылады +
АТГЦ нуклеотидтерінен тұрады +
АУГЦ нуклеотидтерінен тұрады +
Өкілдері Қалпақшалы
саңырауқұлақ
Паразит
саңырауқұлақ
Зең саңырауқұлақ Бүршіктенуші
саңырауқұлақ
Мукор +
Түлкіжем +
Қастауыш +
Ашытқы +
Қайыңқұлақ +
123
Есеп 5.
Белгілері Құйрықтылар отряды Құйрықсыздар
отряды
Артқы аяқтары алдыңғы аяқтарынан ұзындау болады +
Дене пішіні қысқалау +
Дене пішіні ұзындау +
Аяқтарының көмегімен және денесінің толқын тәрізді
қимылымен қозғалады
+
Аяқтары қысқа немесе редуцироланған +
Ортаңғы құлақ қуысы және дабыл жарғағы болмайды +
Сырттай ұрықтану +
Метаморфозбен дамиды + +
Ортаңғы құлақ қуысы және дабыл жарғағы болады +
Есеп 7.
Есеп 8
Есеп №11
Есеп 12.
1 2 3 4 5 6 7
б Б а а б б а
Белгілер Қосжарнақтылар
Даражарнақтылар
Тұқым жарнағының саны
А) біреу
Б) екеу
б А
Тамыр жүйесі:
А) кіндікті
Б) шашақты
А б
Камбиі болмайды +
Жай және қынапты жапырақтар +
Доғалы және параллельді жүйкелену +
Салыстыру категориялары Кіші қанайналым шеңбері Үлкен қан-айналым
шеңбері
Көктамырдағы қан – артериалды +
Қызылтамырдағы қан – венозды +
Қанайналым шеңбері – сол жақ
қарыншадан басталады.
+
Газалмасу өкпе альвеолаларында өтеді +
Қылтамырлардың барлық ұлпалар мен
мүшелерде орналасуы
+
Қанайналым шеңбер сол жақ құлақшада
бітеді
+
Қан тамырларының
түрлері
Құрылыс ерекшеліктері
1. Қызылтамыр
___в__________
2. Көктамыр
А) Қабырғалары оңай созылмалы және аз мөлшерде
бұлшықет талшықтары бар
Б) Қабырғалары бір қабатты клеткалардан құралған
В) Қабырғалары созылмалы және көп мөлшерде бұлшықет
124
Есеп 14.
V.Тапсырма
Есеп №1
U1.Паразиттер ———————
U2.Сапрофиттер ———————-
U3.Сапрофиттер, паразиттер А,В,С ————————-
U4.Симбионттар————————-
U5.Симбионттар, сапрофиттер, паразиттер М,Д——————-
2. F1.Жоқ————————
F2.Целлюлоза В
F3.Пектин, хитин—————
F4.Хитин А,С,М,Д;
3Н1. Изогамия
Н2. Гетерогамия
Н3. Зигогомия С
Н4. Автогамия
Н5. Оогамия А,В,М,Д
Н6. Гаметангиогамия А
Н7. Соматогамия А
Н8 анықталмаған
4. 1. Мукор С
2. Пеницилл М
3. Ағашқұлақ М
4. Фитофтора В
5. Картоп пәлесі (синхитрий) А
6. Тамыр шірітпелері (корневые гнили, фузариум) Д
Есеп №2.
Балдырлар Мүктер Папортниктер Жалаңаштұқымдылар
Өсімдіктер 12,2,8 1,3,14 10 7,11,13,4
Мүшелері И,з,г,р В,д,н,е,п,г,з,о Д,г,п,з,д,ж,н,л,м,о,р Д,ж,н,г,с,у,з,к,м,о,т,ф
Есеп №3. (3.5 ұпай)
____г, а_________
3. Қылтамырлар
б
талшықтары бар
Г) Қабырғасының ішкі жағының үстінде қақпақшалары болады.
Витаминдер Биологиялық маңыздылығы
а
Витамин А
_____г_______
Витамин В1
______д______
Витамин В2
______в______
Витамин Д
______б______
Витамин С
А) Дәнекер ұлпаның дамуына және оның өсуіне қажет. Родопсин
пигментінің құрамына кіреді.
Б) Заталмасу процесіне, сау терінің түзілуіне, тамырлардың
нығаюына қатысады.
В) Кальцийлік және фосфорлық алмасуға қатысады.
Сүйектің және тістің түзілуіне қажет.
Г) Көмірсутектердің зат алмасуына, ұлпалық тыныс алуға және
тітіркенуді нерв жүйесіне жеткізуге қатысады.
Д) Орталық нерв жүйесіне, белоктың және көмірсулардың алмасуына
қатысады. Жарық пен түстің (цвет) қабылдануын қамтамасыз етеді.
Жапырақ
бөлімдерінің
қызметтері
Жапырақ
сағағы
Жапырақ
негізінде пайда
болған
қосжапырақша
Жапырақ
тақтасы
Жапырақ негізі
Жапырақты
сабақпен
байланыстырады
+ +
125
Есеп №4 (7 ұпай) Суретте жапырақтың көлденең кесіндісі берілген. Суреттегі деректер негізінде
кестені толтыр.
Ұлпалар
құрамына кіретін
жасушалар
Жабын ұлпа Негізгі ұлпа Өткізгіш ұлпа Тірек ұлпа
Өткізгіш шоқтың
талшықтары
Тін
Сүрек
Борпылдақ
жасушалар қабаты
Төменгі қабат
жасушалары
Жоғарғы қабат
жасушалары
Есеп №5
Мүшелер және олардың бөліктері Мүшелер қызметтері
Бүйректер Е А) Екінші реттік несеп түзіледі
Несепағар Б) Бүйректен несепті шығарады
Қуық В) Сүзілу арқылы бірінші реттік несеп түзіледі
Бүрек астаушысы Г Г) Екінші реттік несеп жинақталады
Шумлянский қабықшасы (капсуласы) А,В
Бүйрек өзекшелері Б Д) Екінші реттік несеп организімнен
шығарылады
Несеп шығару каналы Д Е) Организмнің ішкі ортасының
салыстырмалы тұрақтылығын сақтайды және
тіршілік әрекетінің соңғы өнімдерін сыртқа
шығарады.
Есеп №6
Қаңқа сүйектері Сүйек типтері Байланысу түрлері
Мойын омыртқалары, білезік
сүйектері
N N
Төбе сүйектері
Жоғарғы жақ сүйектері, самай
сүйектері
Г L
Жауырын Б N
Қабырға Ж N
Саусақ сүйектері, алақан
сүйектері
В F
Тоқпан жілік, шынтақ З Г
Жамбас Б L
Есеп №7.
Бас ми бөлімдерінің аттары
Сопақша ми Д
Жас жапырақты
және қолтық
бүршігін қорғайды
+
Фотосинтез + +
Газалмасу +
Транспирация +
Жапырақты сабаққа
бекітеді
+ +
Жапырақ тақтасын
жарыққа
бағыттайды
+
126
Ми көпіршесі Г
Мишық В
рталық ми А
Таламус И
Гипаталамус Е,Б,З
Үлкен ми сыңарлары Ж
Есеп №9.
1. Гинго А,,,Д
2. Қарағай А,Д
3. Саговник А,Д
4. Магнолия Б,Д
Есеп №10.
1 2 3 4 5 6 7 8
Кесінділер отряды + + + +
Хамелеон отряды + + + +
Жыландар отряды + + +
Крокодилдер отряды + + + + +
Тасбақалар отряды + + + +
Есеп №12 (5 ұпай).
Кестедегі ферменттердің қызметтерін дұрыс анықтаңыз.
А. Оксидоредуктазалар 2
Б. Трансферазалар 3
В. Гидролазалар 1
Г. Лиазалар 4
Д. Изомеразалар 5
VІ.Тапсырма
ЕСЕП 1
Тәжірибелер
нөмірі
Азоттық негіздер мөлшері (моль/литрге шаққанда)
Аденин Гуанин Тимин Цитозин Урацил
1 29,6 20,9 29,3 20,75 0
2 29,3 20,5 29,5 20,70 0,001
3 29,0 20,7 29,1 20,65 0
Орта
шамалары
29,0 20,6 29,3 20,7
№1 есеп
А. Қостізбекті сақиналы ДНҚ
Б.29,1%
В. 1,287 миллиметр
Г. 3156 ақуыз түрі
Д. 0,1миллимоль\1 литрге шаққанда
Ж.- 5миллиграм z-ақуызы

5
10 молекула
№2 есеп
А. Пробирка№4
Б. Пробирка №
№3 есеп
А. Ашу процесі
Б. Этонол 10 моль\1 литрге
№4 есеп
А. А-ға дейін К-дан кейін
127
№5 есеп
Б. Теңіз жағалауы 17%
Арал 1 0%
Арал 2 100%
В. Теңіз жағалауы
№6 есеп
А.түсі- ақ формасы-домалақ
Б. №4
В.№3 АаВв * аавв
№4 АаВв * ааВв
№5 АаВв * Аавв
Г.№5 тәжірибе
VІІ.Тапсырма
ЕСЕП № 1
Жауабы: А жүйке жүйесі
ЕСЕП №2
түзілістер Біртіндеп түзілу реттері (1-6 сандарымен
көрсетіңіз)
Микроспораның түзілуі 3
Аталықтың қалыптасуы 1
Тозаңдану 4
Зиготаның түзілуі 5
Митоз 6
Мейоз 2
ЕСЕП № 3
сипаттамалар Көкек зығыры Сфагнум немесе шымтезек
Сабағы бұтақталмаған +
Екі үйлі өсімдік +
Ризоидтары бар +
Суды сақтаушы жасушалары бар +
Ризоидтары жоқ +
ЕСЕП № 4.
1а 2а 3б 4б 5 а 6 б
ЕСЕП № 5.
Сирақ-4 ; Сан-3; Жамбас-1; Табан-5; Ұршық-2;
5.2 Бунақденелілер аяқтарының ерекшеліктері
А-Д; Б-Ж; В-Б ; Г-Г; Д-А;
5.3 Бунақденелілер өкілдері:
1-а 2-г 3-ж 4-б 5-д
5.4
Аяқтарының қызметі Бунақденелілер
өкілдері
Аяқтар құрылысының ерекшеліктері
А. Қазу Г-2 Г
В. Қорегін ұстап алу Ж-3 В
С. Секіру Б-4 Б
Д. Жүгіру А-1 Д
Е. Жүзу Д-5 А
ЕСЕП № 6.)
Белгілер Ішек
қуыстылар
Жұмыр
құрттар
Жалпақ
құрттар
Буын аяқтылар Буылтық
құрттар
2-ұрық жапырақ-
шасынан тұрады
+
3-ұрық жапырақ-
шасынан тұрады
+ +
Нағыз целом + + +
Толық емес,
тұйық ішекті
+
Бунақсыз + + +
Метамерлі бунақ + + +
128
Псевдоцелом + +
Толық
ішекті(метомери)
+
ЕСЕП № 7.
Тәтті-а; Ащы-б; Қышқыл-в; Тұзды-г
ЕСЕП № 8.
Энтодерма Мезодерма Эктодерма
2,9,6 7,10,11,12,8 1,4,5,3
ЕСЕП № 9.
Қаңқа сүйектері Сүйек түрлері Байланысу түрлері
Мойын омыртқалары, білезік
сүйектері
В N
Төбе сүйектері Г L
Жоғары жақ, самай сүйектері Г L
Жаурын Г N
Қабырғалар Ж N
Саусақ және алақан сүйектері К F
Тоқпан және кәрі жілік З F
Жамбас г L
ЕСЕП№10.
1 2 3 4 5 6
в а б г д е
ЕСЕП № 11.
Құрылымдық элементтерінің
номері
Құрылысы мен қызметтері
8 А. Жарық сәулесін сындырады
9 Б. Сақиналы бұлшық еттермен қоршалған нұрлы қабықшадағы
жарық өтетін саңылау
1 В. Дәнекер ұлпасынан тұратын, тығыз орналасқан сыртқы қабықша
4 Г. Жарықты қабылдайды және жарық рецепторлары болып
табылады
2 Д. Көзді қоректендіру
8 Ж. Екі жақты дөңесті, созылмалы мөлдір, кірпік бұлшық еттерімен
қоршалған.
10 З. Көзге түс беретін пигменті бар
3 И. Көз алмасын толтырып тұрады
5 К. Көз рецепторларынан қозуды қабылдап,оны бас миының көру
аймағына өткізетінжүйке.
ЕСЕП № 12. -4балл
Жауабы: 57,12нм нуклеотид 168
ЕСЕП № 13. -4балл
Жауабы:6,37
ЕСЕП № 14. -4балл
Жауабы: 19,2%
ХІ.Тапсырма
ЕСЕП № 1
1. А жүйке жүйесі
ЕСЕП №2
түзілістер Біртіндеп түзілу реттері (1-6 сандарымен
көрсетіңіз)
Микроспораның түзілуі 3
Аталықтың қалыптасуы 1
Тозаңдану 4
Зиготаның түзілуі 5
Митоз 6
Мейоз 2
ЕСЕП № 3
129
сипаттамалар Көкек зығыры Сфагнум немесе шымтезек
Сабағы бұтақталмаған +
Екі үйлі өсімдік +
Ризоидтары бар +
Суды сақтаушы жасушалары бар +
Ризоидтары жоқ +
ЕСЕП № 4.
1 2 3 4 5 6
а а б б а б
ЕСЕП № 5.
5.1
Сирақ 4
Сан 3
Жамбас 1
Табан 5
Ұршық 2
5.2 А. Қылтаны немесе талшығы бар жалпақ аяқтар -д
Б.Ұзын жіңішке жамбасты келген , санының ішкі жағында
мықты өсіндісі бар аяқтар -ж
В.Бұлшықетті болып келген саны бар ұзын аяқтар -б
Г. Өсінділері бар жалпақ қысқа аяқтар -г
Д. Барлық аяқтарының өлшемі мен пішіндері бірдей болып келеді -а
5.3 Бунақденелілер өкілдері:
1. Бырылдақ қоңыз -а
2. Бұзаубас -г
3. Дәуіт -ж
4.Көкқасқа шегіртке -б
5. Су қоңызы -д
5.4
Аяқтарының қызметі Бунақденелілер
өкілдері
Аяқтар құрылысының ерекшеліктері
А. Қазу Г-2 Г
В. Қорегін ұстап алу Ж-3 В
С. Секіру Б-4 Б
Д. Жүгіру А-1 Д
Е. Жүзу Д-5 А
ЕСЕП № 6.
Белгілер Ішек
қуыстылар
Жұмыр
құрттар
Жалпақ
құрттар
Буын
аяқтылар
Буылтық
құрттар
2ұрық жапырақ-
шасынан тұрады
+
3ұрық жапырақ-
шасынан тұрады
+ +
Нағыз целом + + +
Толық емес,
тұйық ішекті
+
Бунақсыз + + +
Метамерлі бунақ + + +
Псевдоцелом + +
Толық
ішекті(метомерия)
+
ЕСЕП № 7.
Тәтті—а Ащы -б
Қышқыл –в Тұзды -г
7. ЕСЕП № 8.
Энтодерма Мезодерма Эктодерма
2,9,6 7,10,11,12,8 1,4,5,3
ЕСЕП № 9.
130
Қаңқа сүйектері Сүйек түрлері Байланысу түрлері
Мойын омыртқалары, білезік
сүйектері
В N
Төбе сүйектері Г L
Жоғары жақ, самай сүйектері Г L
Жаурын Г N
Қабырғалар Ж N
Саусақ және алақан сүйектері К F
Тоқпан және кәрі жілік З F
Жамбас г L
ЕСЕП № 10.
1 2 3 4 5 6
в а б г д е
ЕСЕП № 11.
Құрылымдық элементтерінің
номері
Құрылысы мен қызметтері
8 А. Жарық сәулесін сындырады
9 Б. Сақиналы бұлшық еттермен қоршалған нұрлы қабықшадағы
жарық өтетін саңылау
1 В. Дәнекер ұлпасынан тұратын, тығыз орналасқан сыртқы қабықша
4 Г. Жарықты қабылдайды және жарық рецепторлары болып
табылады
2 Д. Көзді қоректендіру
8 Ж. Екі жақты дөңесті, созылмалы мөлдір, кірпік бұлшық еттерімен
қоршалған.
10 З. Көзге түс беретін пигменті бар
3 И. Көз алмасын толтырып тұрады
5 К. Көз рецепторларынан қозуды қабылдап,оны бас миының көру
аймағына өткізетінжүйке.
ЕСЕП № 12.
Жауабы: -57,12—нм.—— нуклеотид 168—нуклеотид———-
ЕСЕП № 13
Жауабы: —-6,37————————-
ЕСЕП № 14.
Жауабы: ——19,2-%
Тапсырма Х. Есеп № 1. Таблицаны толтырыңдар:17 балл(0.5 балдан)
өмір сүру формасы гүл формуласы өкілдері жемісі
а. шөптесін б1.Р2+2А3G 1 в1.шие г1.тұқымша
а1. ағаш б2.*Са(5)Со(5) АnG1 в2.бақ-бақ г2.жидек
а2. бұта б3.Са(5)Со(5) А(5)G1 в3.бидай г3.қауашақ
б4.Са4Со4А4-2G1 в4.сарымсақ г4.дәнек
б5.Са(5)Со1+2+(2)А(9)-1 G1 в5.картоп г5.бұршаққап
б6.РS3+3А3+3G1 в6.бұршақ г6.бұршаққын
б7.*Са5+5Со5АnG1 в7.капуста г7.көпжаңғақты
г8.сүйекті жеміс
тұқымдастар өмір сүру формасы гүл формуласы жемісі өкілдері
Крестгүлділер А Б4 Г6 В7
Раушангүлділер А2 Б2 Г8 В1
Бұршақтұқымдас А Б5 Г5 В6
Алқатұқымдас А Б3 Г2 В5
Күрделігүлділер А Б7 Г1 В2
Лалагүлділер А Б6 Г3 В4
Астықтұқымдас А Б1 Г4 В3
131
Есеп №2. Таблицаны толтырындар 11 балл(0.5 балдан
өкілдері ауыз апараты дамуы
а.қиқоңыз б1.кеміргіш в1.шала түрленіп даму
б.қандала б2.сорғыш в2.толық түрленіп даму
в.бал ара б3.жалағыш
г.шегіртке б4.шаншып сорғыш
д.махоан
е.маса
Есеп №3.
Споралар 14
Мейоз 13
Зигота 6
Антеридий 1
Архегоний 2
Ұрықтану 5
Жас спорофит 9
Жұмыртқа клеткасы 4
Аналық гаметофит 10
Аталық гаметафит 11
Спермия 3
Ұрық 8
Митоз 7
Спорангий 12
Есеп №4. Жауабы: -Е———
Есеп №5.
Тұжырымдар Теңіз балығы Тұщы су балығы
Көп мөлшерде суды жұтады +
Желбезек арқылы тұздың бөлінуі +
Желбезектердің арнайы клеткалары арқылы
тұздарды сіңіреді(абсорбциялайды)
+
Несебі-сұйытылған +
Есеп №6. жауабы Б
А-1; б-3 ; в-3
Есеп №7. Жауабы : жоғарыдан төмен ретімен : 5,6,2,7,8,4,1
Есеп №8.
Белгілер менсипаттамалар Оң жақ құлақша Оң жақ қарынша
Сол жақ
қарынша
1 Веналық қанды болады + +
2 Қанды аортаға лақтырады +
3 Жүрек автоматизмінің орталығы орналасқан +
4 Қалың қабырғалы +
5 Жақтаулы қақпашалар арқылы қанды қабылдайды + +
6 Үш қабатты қабырғалы + + +
7 Көлденең жолақты бұлшық етті + + +
8 Қуыс веналарынан қан қабылдайды +
9
Аталған бөлімдердің қалғандарынан ертерек
жиырылатын бөлім
+
10 50 мм. рт.ст қан қысымын жасайды +
Отрядтар Өкілдері
Ауыз
апараты
Дамуы
Турақанаттылар Г Б1 В1
Қатқылқанаттылар А Б1 В2
Қабыршаққанаттылар Д Б2 В2
Қосқанаттылар Е Б4 В2
Жарғаққанаттылар В Б2 В2
Шалақатқылқанаттылдар Б Б4 В1
132
Есеп №9
Ерекшіліктері мен қасиеті Симпатикалық бөлім Парасимпатикалық бөлім
1 Әсер ету аймағы кең көлемде +
2 Синапстары бөлетін химиялық зат-
ноадриналин
+
3 Зат алмасу қарқындылығын төмендетеді +
4 Көз қарашығын тарылтады +
5 Көзден жас ағуын және ауыз қуысында
сілекейдің жиналуын күшейтеді
+
6 Жүректің соғу жиілігін және амплитудасын
арттырады
+
7 Ацутилхолин нейромедиаторының
бөлінуінарттырады
+
Есеп №10.
Ми көпірі Мишық Нерв түйіндері Жұлын Сезімтам нервтер
Қимылдатқыш
нервтер
+ + +
Есеп №11.
А.Балық-3,4 Б.Қосмекенді -3,4 В.Бауырменжорғалаушы 1,2,3,4 Д.Сүтқоректі1,2,3,4
Г.Құстар1,2,3,4
Есеп №12.
Қарапайымд
ылар
Насекомд
ар
Тұщы судағы
сүйекті балық
Теңіз судағы
сүйекті балық
Құс
Сүтқоректі
лер
Несеп
қышқылы
+ +
Аммиак + +
Треметил
аминооксид
+
мочевина + +
Есеп №13
Гормон Қызметі
1.Холецистокинин С
2.Гастрин Д
3.Секрктин В
4.Инсулин А
Есеп №14
Микрофиламе
нттер
Микротүтікшел
ер
Аралық
филаменттер
Құрылымдық және фунцианальдық қасиеттері
+ Актин белогының полимері
+ Жануарлардағы цитокинезге қатысады
+ Талшықтар мен кірпікшелердің түзілуіне катысады
+ Тубулин белогының полимері
+ +
Клетканың механикалық тұрақтылығын қамтамасыз
етеді
+ + Клетка қозғалысына қатысады
Полярлы емес полимер
Ядро мембранасын түзеді
+ Митотикалық ұршықты түзеді
Есеп №15. 7 балл
1-аа 2 — АА 3 — Аа 4- Аа 5- Аа 6- аа 7-аа
Есеп №16. Белоктардың сипаттамалары мен қасиеттерін анықтаңдар.(1 балдан)
133
Сипаттамалары мен қасиеттері фибриллярлы глобулярлы аралық
Фибриллярлы,бірақ ериді +
Суда ерімейді +
Суда ериді, онай коллоидты суспензия түзеді +
Механикалық беріктігі жоғары +
Инсулин +
Миозин +
Кератин +
Фибрин +
Фибрион +
Есеп №17. 5 балл
Жоғарылайды _32__________ %-ға . Б. Сахароза____________
134
Мазмұны
6-11 сынып оқу бағдарламасын және тереңдетілген
бағдарламаларды қамти отыра, төмендегідей тақырыптарға
негізделе жасалған. ———————————————————5
Ұғымдар мен терминдерге түсінік бер———————————-7
Теориялық тур
І. Тестік тапсырмалар——————————————————8
ІІ. Тестік тапсырмалар—————————————————-12
ІІІ. Тестік тапсырмалар—————————————————17
ІV. Тестік тапсырмалар—————————————————21
V. Тестік тапсырмалар—————————————————-26
VІ. Тестік тапсырмалар—————————————————30
VІІ. Тестік тапсырмалар—————————————————36
VІІІ. Тестік тапсырмалар————————————————-40
ІX. Тестік тапсырмалар—————————————————43
X. Тестік тапсырмалар—————————————————49
ХІ. Тестік тапсырмалар—————————————————53
Олимпиаданың практикалық тапсырмалары
І тапсырма——————————————————————-57
ІІ тапсырма——————————————————————66
ІІІ тапсырма—————————————————————73
ІV.Тапсырма—————————————————————-80
V.Тапсырма——————————————————————86
V І .Тапсырма—————————————————————93
VІІІ.Тапсырма————————————————————-99
VІІІ.Тапсырма————————————————————105
ІX.Тапсырма—————————————————————108
Х Тапсырма —————————————————————112
Теориялық сұрақтардың жауаптары———————————118
Олимпиаданың практикалық тапсырмаларының жауаптары-120
135
Г.А. Имашпаева
Биология
Олимпиадалық тапсырмалар жинағы
Басуға10.02.2011 қол қойылды Пішімі 60х84/16 Шартты баспа
табағы 6,8
Есептік баспа табағы 6,6 Таралымы 500 дана Тапсырыс 634 Бағасы
келісімді
С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің баспасы
070020, Өскемен қаласы, 30-шы Гвардиялық дивизия көшесі, 42

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Пожалуйста, введите свой комментарий!
Пожалуйста, введите ваше имя здесь